Kornai bàn về ổn định kinh tế vĩ mô

Vài tháng đầu năm nay dư luận nói nhiều về ổn định kinh tế vĩ mô. Lạm phát ở nước ta đã ở mức cao trong mấy năm gần đây và vượt qua mức hai con số năm 2007, hai tháng đầu năm nay chỉ số giá tiêu dùng tăng hơn 6%.

• Giới thiệu sách Con đường dẫn tới nền kinh tế tự do (Kornai János)
• Giới thiệu sách Lịch sử và những bài học (Kornai János)
• Giới thiệu sách Hệ thống xã hội chủ nghĩa (Kornai János)

Thâm hụt ngân sách, thâm hụt cán cân thương mại ở mức cao trong nhiều năm. Hiệu quả đầu tư, nhất là hiệu quả của các khoản đầu tư công, rất thấp thể hiện ở chỉ số ICOR khá cao. Nhà nước đã có những biện pháp quyết liệt nhằm ổn định kinh tế vĩ mô được thể hiện trong văn bản số 319 ngày 3-3-2008 của Chính phủ.

Kornai János là nhà kinh tế học Hungary nổi tiếng thế giới. Sự nghiệp của ông gắn liền với việc nghiên cứu nền kinh tế xã hội chủ nghĩa. Ông tập trung tìm hiểu, lý giải cơ chế hoạt động của hệ thống kinh tế xã hội chủ nghĩa, so sánh đối chiếu với hệ thống tư bản chủ nghĩa. Ông cũng đưa ra chiến lược chuyển đổi kinh tế cho các nước Đông Âu mà thực tế đã chứng minh sự đúng đắn.

Ngày 15.3.2008, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố "nhiệm vụ hàng đầu của Chính phủ hiện nay là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô". Cùng khoảng thời gian đó Nhà xuất bản Tri Thức cho ra mắt cuốn "Lịch sử với những bài học" gồm 6 tiểu luận của Kornai János, nhà kinh tế học Hungary nổi tiếng thế giới, Giáo sư Đại học Harvard và Collegium Budapest, bàn về những bài học chuyển đổi kinh tế xã hội của các nước xã hội chủ nghĩa trước kia ở Đông Âu.

Một trong những bài học quan trọng là giữ ổn định kinh tế vĩ mô mà kinh nghiệm đau đớn của Hungary được ông phân tích thấu đáo trong hai tiểu luận cuối cùng của cuốn sách (tr. 150-250). Chúng ta có thể học được nhiều bài học quý giá từ những kinh nghiệm này.

Học những bài học thành công và thất bại của người khác không phải để sao chép mà để rút kinh nghiệm, để xem xét kỹ lưỡng tình hình của chính chúng ta và đưa ra các chính sách phù hợp. Ông hiểu rõ điều đó, và câu đầu tiên trong bài trình bày của mình cách đây đúng 7 năm ở Hà Nội, Kornai viết, ông "không có ý định khuyên các nhà kinh tế học Việt Nam".

Ông chỉ muốn đưa ra "một số bài học từ những kinh nghiệm" tốt và xấu của Đông Âu và Hungary. "Những kết luận thực tiễn nào nên được rút ra từ chúng là vấn đề để dành cho các nhà kinh tế học Việt Nam quyết định". Tuy vậy "bất chấp những khác biệt về lịch sử, địa lý và văn hoá, những bài học kinh nghiệm chuyển đổi ở Đông Âu rất có ích cho Việt Nam vì trong quá khứ chúng ta đã có cùng chung ý thức hệ, cách tổ chức xã hội và nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung".

Thực ra về cải cách và ổn định kinh tế vĩ mô đã được ông nói khá nhiều trong cuốn "Con đường dẫn tới nền kinh tế tự do" (tái bản lần 3, NXB Tri thức 2007, tr. 95-168; 237-243) ngoài những thứ khác liên quan đến quá trình chuyển đổi như cải cách sở hữu. Ông bàn kỹ về việc phải chặn đứng lạm phát, phục hồi cân bằng ngân sách, về chính sách tỉ giá v.v...

Hai tiểu luận phân tích về gói các chính sách ổn định vĩ mô được chính phủ Hungary đưa ra năm 1995 và 2006. Chương trình điều chỉnh năm 1995 chủ yếu nhằm loại trừ những rối loạn nghiêm trọng trong cân đối cán cân thanh toán vãng lai và cân đối ngân sách, để tránh khủng hoảng nợ nước ngoài và trong nước chứ không phải là các biện pháp quyết liệt để giảm lạm phát như thường thấy ở một chương trình như vậy.

Gói các chính sách này gồm: phá giá mạnh đồng nội tệ; tạm thời tăng thuế quan; giảm lương thực tế; chính sách tín dụng hướng có lợi cho các khu vực tăng tính sinh lợi, tăng năng suất; chính sách tiền tệ thắt chặt nhưng tạo điều kiện mở rộng cho các doanh nghiệp thành công; đẩy nhanh tư nhân hóa.

Ông cũng so sánh tình hình Hungary với tình hình của các nước Mỹ Latin. Kinh tế Hungary đã thoát khỏi khủng hoảng nhưng lạm phát tăng cao trong ngắn hạn và đã có tăng trưởng khá cho đến 2001. Nhưng rồi nền kinh tế Hungary lại trệch khỏi quỹ đạo tăng trưởng cân đối: thâm hụt ngân sách và thâm hụt tài khoản vãng lai quá cao; lương thực tế tăng nhanh hơn tăng năng suất lao động một cách đáng kể. Gói chính sách năm 2006 nhằm chặn sự tăng nguy hiểm của thâm hụt ngân sách; cản trở sự tăng nhanh không cân xứng của tiêu dùng của các hộ gia đình.

Ông cũng phân tích về liều lượng, thời điểm của các biện pháp, những thế lưỡng nan chính trị của những quyết định không được lòng dân.

Có thể thấy ngay tình hình của Hungary khác nhau vào các năm 1995 và 2006, các biện pháp chính sách đối phó cũng khác nhau. Và hiển nhiên tình hình đó cũng khác xa tình hình của chúng ta hiện nay (nợ nần nước ngoài của họ cao, của chúng ta vẫn ở mức vừa phải, v.v...) song vẫn có thể học được nhiều bài học, nhất là cách tiếp cận và xác định chiều hướng của sự điều chỉnh, cách giải quyết, cách trình bày để cho các chuyên gia, các doanh nghiệp và các hộ gia đình hiểu, để cho sự chống đối không cản trở những biện pháp đúng hướng nhưng mất lòng người, có thể học kinh nghiệm về tạo dựng lòng tin về lòng quyết tâm và sự nhất quán của các chính sách, về những thành công và thất bại.

Ông viết về những vấn đề kinh tế khô khan trên một nhật báo bằng ngôn ngữ dễ hiểu cho quảng đại quần chúng. Xem xét các bài học chuyển đổi của Đông Âu nói chung, và bài các học về ổn định kinh tế vĩ mô, cũng phải trên tinh thần phê phán thì mới có ích. Hy vọng đọc 2 cuốn sách này của Kornai sẽ giúp cho chúng ta rút ra những bài học hữu ích.

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang

  Ý kiến của bạn về bài viết:

  Về đầu trang