Từ xưa tới nay, tranh lụa vẫn được coi là “đặc sản” quý của mỹ thuật VN, thu hút sự chú ý của các nước. Thế nhưng, nhiều năm gần đây, tranh lụa đã bị tranh sơn dầu, sơn mài áp đảo, tự mình lạc lõng trong cuộc sống hiện đại. Số phận tranh lụa sẽ đi về đâu?
Bản sắc tranh lụa Việt Nam
Tranh lụa Việt Nam có bản sắc riêng, kỹ thuật vẽ riêng, khác so với tranh lụa của các nước phương Đông lân cận như Trung Quốc, Nhật Bản... Nét nổi bật của nghệ thuật tranh lụa Việt Nam là đã tìm được một mảng màu riêng cho lụa, thật kiệm màu mà vẫn tạo nên sự phong phú của sắc, các sợi tơ óng mịn được nhuộm màu nhuần nhị như có hương, có sắc, ngân lên tiếng ca sâu thẳm của tâm hồn người Việt. Họa sỹ Nguyễn Phan Chánh được coi là ông tổ, mở đầu cho dòng tranh lụa Việt Nam, với một bản sắc riêng biệt, êm đềm mộc mạc, chân chất nâu sồng, không Tàu không Tây.
Nghệ thuật vẽ tranh lụa đã trải qua nhiều giai đoạn với những thay đổi về nội dung và kỹ thuật biểu hiện, có những bước tiến trong xử lý ánh sáng, hòa sắc, đề tài phong phú đậm hơi thở của đời sống xã hội, như tác phẩm Con đọc bầm nghe của Trần Văn Cẩn, Hành quân mưa của Phan Thông... Chất liệu lụa hợp với khả năng diễn đạt trữ tình, lãng mạn. Nhiều họa sỹ đã khai thác yếu tố này, như: Cá về của Vũ Giáng Hương, Tĩnh vật của Nguyễn Thị Mộng Bích... Mong muốn khám phá rộng hơn ngôn ngữ biểu hiện của chất liệu lụa, một số họa sỹ đi tìm gam màu rực rỡ, đối chọi, đường nét bố cục mạnh mẽ, có họa sỹ đã sử dụng tempera (màu keo) để vẽ lụa, dán vàng quý lên tranh lụa... nhằm tìm ra những khả năng biểu đạt mới của lụa, như Làm cỏ lúa xuân của Lê Anh Vân; hay tranh vẽ lụa có phối hợp màu nước và tempera của Đỗ Phấn...
Không tiến, ắt sẽ lùi
Những năm gần đây, nghệ thuật vẽ lụa có phần chững lại khi không còn nhiều họa sỹ theo đuổi con đường sáng tác bằng chất liệu lụa. Tranh lụa vẫn xuất hiện tại các triển lãm, nhưng mờ nhạt hẳn so với trước đây và hoàn toàn bị tranh sơn dầu, sơn mài áp đảo. Người ta không thể nhớ nổi tên những họa sỹ trẻ vẽ tranh lụa, bởi ít người theo đuổi chất liệu này một cách nghiêm túc, bền bỉ. Có rất nhiều nguyên nhân gây nên sự sa sút này. Đa phần các tác giả vẽ tranh lụa vẫn quen sa vào các chủ đề cũ, đã quá quen thuộc, nhàm chán, như: Phong cảnh, tĩnh vật, thiếu nữ áo dài, thiếu nữ miền núi, sinh hoạt miền núi, làng chài... Lối vẽ hầu như cũng không có gì thay đổi, vẫn tả kể, êm đềm mờ nhạt. Do vậy, tranh lụa không đem đến cảm giác mới, tinh thần mới cũng như thông điệp mới cho người xem. Tranh lụa tự mình lạc lõng, cũ kỹ, mơ màng về nội dung, nhạt nhẽo về tình cảm, tự mình rơi dần xuống hàng thứ cấp là dạng tranh souvenir. Kỹ thuật vẽ tranh lụa dường như không có gì thay đổi, nếu có chỉ là bảng màu phong phú hơn, liều lĩnh hơn ở một vài tác giả, hoặc những thủ pháp nho nhỏ trong quá trình vẽ. Kinh tế cũng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của tranh lụa... Tất cả những điều này khiến tranh lụa nằm ngoài cuộc, không phản ánh cũng như đáp ứng được nhu cầu cuộc sống hiện đại.
Chấn hưng nghệ thuật tranh lụa như thế nào?
Với mục đích chấn hưng nghệ thuật vẽ tranh lụa Việt Nam, đặc biệt để thu hút sự quan tâm của các họa sỹ trẻ, Vụ Mỹ thuật và Nhiếp ảnh, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức triển lãm chuyên đề tranh lụa Việt Nam 2007, để giới mỹ thuật cùng nhìn nhận lực lượng, đánh giá chất lượng và các vấn đề đặt ra nhằm thúc đẩy tranh lụa phát triển. Theo họa sỹ Lê Quốc Bảo, nếu không muốn giậm chân tại chỗ, tụt hậu so với tranh sơn dầu, sơn mài, tranh lụa cần có sự mở rộng về nội dung, cách tân về hình thức và chất liệu, cũng như mở rộng đường biên nghệ thuật mới mong thể hiện được nhịp điệu cuộc sống thời đại thế kỷ XXI.
Thực tế, không thể nói tranh lụa đã mất mọi hy vọng. Khi tài năng, tình cảm chân thành, niềm đam mê nghệ thuật hội tụ với nhau vẫn là chìa khóa làm nên các tác phẩm đẹp. Thi thoảng, chúng ta vẫn gặp các bức tranh lụa làm rung động lòng người. Đó là các bức vẽ tả thực nhà tranh vách đất đơn sơ với một góc bếp mang nặng hồn quê của Yến Nguyệt. Hay các bức phong cảnh làng quê, làng chài của Bảo Toàn, kéo dài bất ngờ theo chiều ngang, với những gam màu tinh tế và một phong cách độc đáo, mới lạ, vừa ngây thơ vừa hiện đại, đầy tính sáng tạo. Hoặc Lê Phương Dung với những tranh tĩnh vật, tranh phong cảnh rộn ràng đằm thắm về màu sắc, tạo chiều sâu và những cảm thức khác biệt. Bùi Hoài Mai có những tranh lụa vẽ về nhà cửa nông thôn, lọ hoa, giàn mướp, con bò... với cái nhìn pha chút siêu thực lạ lẫm...
Một triển lãm, một hội thảo không đủ để khôi phục một dòng tranh. Điều quan trọng hơn, các nhà quản lý và chuyên môn cần có một chiến lược để “cứu” tranh lụa khỏi sự suy thoái và xây dựng nền tranh lụa Việt Nam mới trong nền mỹ thuật đương đại. Số lượt đọc:
1274
-
Cập nhật lần cuối:
16/04/2009 09:31:28 AM 
Ý kiến của bạn về bài viết: |  | | Thiếu nữ ngắm hoa sen |
Thông tin liên quan: Sao hóa thân thành nhân vật hội họa09/08/2009 08:40' PM Sự kỳ diệu của công nghệ số khiến nhiều người liên tưởng cứ như các danh hoạ Van Gogh, Raffaello, Paul Rubens... đang sống lại cầm bút vẽ nên các bức hoạ... Kỹ thuật của người An Nam05/07/2009 08:07' AM Trong ngành xuất bản có chuyện là một số cuốn sách được… mong đợi nhiều hơn so với những cuốn khác. Thời gian vừa qua, việc in trở lại bộ "Kỹ thật của người An Nam" của Henri Oger là cả một sự kiện của giới nghiên cứu lịch sử và khoa học xã hội Việt Nam, và chắc hẳn thời gian sẽ càng nhấn mạnh thêm tầm quan trọng của tác phẩm này. 100 năm hội họa trừu tượng14/04/2009 02:33' PM Một trong những bước ngoặt quan trọng của hội hoạ phương Tây vào những năm đầu của thế kỷ XX, là sự xuất hiện của những tác phẩm hội hoạ trừu tượng đầu tiên của : Picabia, Caoutchouc (1909), Kandinsky, Aquarelle abstraite (1910) ; Mondrian, Malevitch, Léger, Kupka, Magnelli (1911-1920), khẳng định sự tồn tại độc lập của chức năng thẩm mỹ đối với các chức năng khác của hội hoạ, như : chức năng thể hiện bằng hình tượng nghệ thuật cái đẹp của thiên nhiên và hiện thực cuộc sống của con người, dưới các góc cạnh lịch sử, xã hội, đạo đức, tôn giáo, v.v. Nhìn lại đời sống mỹ thuật Việt 2008, một câu hỏi lớn…23/01/2009 11:52' AM 365 ngày đã qua, nhìn lại, dường như mỹ thuật Việt Nam cũng có không ít sự kiện. Nhưng những sự kiện đó có đưa mỹ thuật Việt hiện đại lên được một tầm cao mới. Nghệ thuật cao siêu rất đời thường05/12/2008 11:50' AM Với nghiên cứu lý luận, lịch sử văn hóa nghệ thuật thì các công trình "hàn lâm", dài hơi là phần lõi xác định tầm thâm cao của nghiên cứu. Với Phan Cẩm Thượng là các công trình uy tín như "Điêu khắc cổ Việt Nam", "Đồ họa cổ Việt Nam", "Điêu khắc Tây Nguyên", "Chùa Dâu- Tứ Pháp", "Chùa Bút Tháp"… Nghệ thuật – tiếng nói của lịch sử con người (*)08/11/2008 10:25' AM Khi con người nguyên thuỷ biết vẽ là loài người đã biết khẳng định sự tư duy của mình, biết phối hợp chân tay và đôi mắt có nghĩa là đã có một ý thức rõ về vũ trụ của mình. Và cũng từ lúc loài người biết lấy hang đá làm nơi ở thì “kiến trúc thích nghi với thiên nhiên” ấy đã có tranh vẽ của người tiền sử cách đây 40 nghìn năm. Phê bình mỹ thuật Việt Nam
14/06/2005 02:42' PM Văn hoá mỹ thuật không thể không sốt ruột24/05/2005 11:56' AM Không được dẫn dắt bởi một cách thức tư duy mới, số đông nghệ sĩ, đã không biết khai thác năng lượng ở đâu cho sự sáng tạo, không biết làm thế nào để bảo toàn nguồn năng lượng vốn có... Họa sĩ THANH TRÍ : giữa thế giới sắc màu tâm ảnh24/05/2005 11:50' AM Mỹ thuật là nghệ thuật của cái đẹp và họa sĩ là người đem những sắc màu và cảm xúc từ trong tâm thức của chính mình để sáng tạo thế giới: Một thế giới mang tính tượng trưng vừa hiện thực, vừa mơ mộng của cái đẹp. Do đó, mỗi tác phẩm hội họa là một vũ trụ thu nhỏ tâm ảnh của người họa sĩ. Mỗi họa phẩm là một mảnh tâm hồn của họa sĩ. Màu sắc, đường nét, bố cục của mỗi bức tranh, do đó, vừa mang tính khách quan của thế giới hình tướng nhưng cũng vừa mang tính chủ quan sáng tạo của người nghệ sĩ... Văn chương trẻ tăng tốc trong mơ hồ19/03/2010 04:29' PM Nhìn lại năm 2009, chợt nhận ra một điều tương đối kỳ lạ: Cuộc suy thoái kinh tế ảnh hưởng đến mọi ngành, mọi nghề nhưng không hề ảnh hưởng đến hoạt động văn chương. Đặc biệt là văn chương trẻ, tác phẩm vẫn công bố rôm rả, tác giả vẫn đăng đàn hoan hỉ. Mùa xuân trong tranh17/03/2010 02:21' PM Trong sự chuyển dịch không ngừng của thời gian, mùa nào trong năm cũng có thể trở thành đối tượng sáng tác của người họa sĩ. Tuy nhiên, vượt lên ba mùa khác, mùa Xuân dường như tạo được cảm hứng đặc biệt, khơi được nguồn sáng tạo mạnh mẽ hơn đối với các họa sĩ từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây. Gustav Klimt - Hội hè của sắc màu15/03/2010 09:31' AM Trước đây đúng 100 năm tại Kunstschau – Triển lãm nghệ thuật lần thứ nhất ở Vienna – thủ đô nước Áo, họa sĩ Gustav Klimt (1862-1918) đã trưng bày bức Nụ Hôn. Bức tranh này trở thành một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của thế kỷ. Theo dòng nhan sắc08/03/2010 11:14' AM Lẩn thẩn ngược dòng thời gian mới thấy, xứ ta xưa nay danh tiếng giai nhân thời nào cũng có, từ bậc anh thư thời dựng nước như Dương Vân Nga, đến bậc thi sĩ văn nhân có nhan sắc lại đa tình như Hồ Xuân Hương. Bảy nàng con gái của Eva03/03/2010 05:00' PM Tại sao lại là bảy mà không phải là sáu hay mười? Hãy nghe chuyện của các nàng, có thể bạn sẽ thấy mình từng gặp nhiều hơn hoặc ít hơn chừng ấy. Bảy nàng có thể là bảy người phụ nữ, hoặc có thể chỉ là một người duy nhất. Chính những gương mặt biến ảo thay thế nhau của các nàng đã làm nên dung nhan bí ẩn của mộ nửa nhân loại: NGƯỜI PHỤ NỮ! Nghệ thuật rực rỡ thời 2.016/02/2010 02:07' PM Nếu bạn nghĩ nghệ thuật là những bức tranh, những điều khắc đẹp đẽ… và bạn đứng lặng yên chiêm nghiệm chúng; nghệ thuật là những thứ hàn lâm và bạn là người đứng xem từ phía bên ngoài… Biết nói gì về... Chuyệ̣n tình12/02/2010 06:56' AM “Biết nói gì về một cô gái hai mươi lăm tuổi vừa mới qua đời? Rằng nàng đẹp và thông minh. Rằng nàng yêu nhạc Mozart và Bach. Yêu Beatles. Và yêu tôi”. Erich Segal mở đầu Chuyện tình (Love story)... “Đáy đĩa mùa đi nhịp hải hà”...08/02/2010 09:53' AM Trong kho tàng thơ tình Việt từ truyền thống đến hiện đại đã hiện diện một dòng thơ tình khá riêng biệt, xuôi theo những bước chân mùa đi mải miết, theo tuần hoàn đất Việt bốn mùa Xuân – Hạ - Thu – Đông. Chẳng ngẫu nhiên, những câu thơ Việt lại thường là thơ tình, đặc biệt thơ về mùa xuân và mùa thu. Bài khác: 100 năm hội họa trừu tượng14/04/2009 02:33' PMMột trong những bước ngoặt quan trọng của hội hoạ phương Tây vào những năm đầu của thế kỷ XX, là sự xuất hiện của những tác phẩm hội hoạ trừu tượng đầu tiên của : Picabia, Caoutchouc (1909), Kandinsky, Aquarelle abstraite (1910) ; Mondrian, Malevitch, Léger, Kupka, Magnelli (1911-1920), khẳng định sự tồn tại độc lập của chức năng thẩm mỹ đối với các chức năng khác của hội hoạ, như : chức năng thể hiện bằng hình tượng nghệ thuật cái đẹp của thiên nhiên và hiện thực cuộc sống của con người, dưới các góc cạnh lịch sử, xã hội, đạo đức, tôn giáo, v.v. Người lắng âm vọng nhân sinh04/04/2009 04:20' PM Tận hiến cuộc đời mình cho nghệ thuật, Trịnh Công Sơn và các ca khúc của ông đã tạo nên một bộ phận giá trị, không thể tách rời trong dòng chảy ca khúc trữ tình Việt Nam thế kỷ XX... Thế kỷ XX: Từ chủ nghĩa hiện đại đến “chủ nghĩa cổ điển mới”02/04/2009 10:54' AM Thế kỉ XX, có sự thâm nhập vào lĩnh vực phê bình văn học (và nghiên cứu văn học) nhiều quan niệm lý thuyết, nhiều thủ pháp của những bộ môn ngoài văn học (triết học, mĩ học và nhiều ngành khoa học khác: xã hội học của Mác, hiện tượng luận của Husserl, những mô hình tâm lý học của S.Freud, C.Jung, cấu trúc luận ngôn ngữ học và nhân học của F. de Chaussure, Lévi Strauss...). Từ đó xuất hiện nhiều điển mẫu, mô thức về văn học... Tìm định nghĩa nghệ thuật cộng đồng30/03/2009 11:04' AM Ở Việt Nam, khái niệm “nghệ thuật cộng đồng” bắt đầu xuất hiện mạnh mẽ với các dự án gắn liền với cộng đồng của các họa sĩ. Tuy nhiên, những người tham gia vào nó vẫn còn lúng túng khi định nghĩa về nghệ thuật cộng đồng. Underground thế giới lộn ngược25/03/2009 05:25' PM Bài viết này muốn đề cao một tinh thần nghệ thuật độc lập. Đó là sự tìm tòi, bung phá, thể nghiệm, sự dũng cảm của các nghệ sĩ khi bỏ qua những yếu tố thương mại, thị trường để thực hiện bằng dược những ý tưởng nghệ thuật đầy sáng tạo của mình. Tuổi trẻ - Bước vào đường thơ và trên đường thơ24/03/2009 10:10' AM Tôi cũng là một người trẻ tuổi mới bước vào hành trình theo đuổi Nàng Thơ. Không! Thực ra, nói đúng hơn, tôi mới đang tập tọe làm thơ. Vậy giống như một giọt nước đang hoà mình trong dòng thơ cuộn chảy, tôi xin bàn về dòng thơ của lớp trẻ hôm nay, từ khởi nguồn, đường đi, dự phóng, và cứu cánh. Dễ và khó20/03/2009 04:28' PM Để vẽ sơn mài thì phải hiểu chất liệu đặc biệt này. Từ cấu tạo của vóc, đặc tính của vàng bạc quỳ, các loại son, cánh gián, then v.v… Để vẽ lụa, làm gốm, vẽ sơn dầu cũng vậy. Từ chỗ hiểu chất liệu, kỹ thuật thể hiện đến chỗ thuần thục là cả một quá trình. Bất kể chất liệu nào của hội họa giá vẽ cũng vậy. Còn nghệ thuật mới (nghệ thuật trình diễn, sắp đặt, video art…) thì sao? Văn chương tính dục - adua hay tất yếu18/03/2009 03:51' PM Sự xuất hiện bất thường của sex trong văn học gần đây đã làm tốn không ít giấymực của báo chí và gây khá nhiều tranh cãi trong công chúng, khiến người không muốn quan tâm cũng phải quan tâm. |
