Hành trình vào triết học

Cho một khởi hành mới
(Mai Sơn, Sài Gòn tiếp thị)

Cuốn sách dành cho các bạn sinh viên và những người mới bắt đầu quan tâm đến triết học. Trải dài trên ba trăm trang sách là con đường suy tư về mọi phương diện đời sống – từ hiện hữu trong thân thể mình đến hiện hữu trong thế giới tự nhiên, từ hiện hữu trong cộng đồng người (người khác) đến hiện hữu trong thế giới siêu hình

Chỉ cần một phút “quay lại nhìn”, ta chợt thấy chiều kích hiện hữu của mình rộng lớn làm sao, và chợt dấy lên trong ta cảm thức về bổn phận làm người. Những ám ảnh về sự vô nghĩa của cuộc đời, về sự mong manh hữu hạn của “cái tôi nhỏ bé” sẽ tan biến đi nhường chỗ cho sự thức tỉnh trước một thế giới ý nghĩa phong phú lên từng giờ, từng ngày. Đúng như tác giả nói: “Trong mỗi người đều có một triết gia, kể cả người phủ nhận triết học”, vấn đề là ai đang tỉnh thức và ai còn chìm trong cơn say ngủ.

Với một chút kiên nhẫn đi cùng tác giả – một nhà nghiên cứu triết học đồng thời là một con người mang tâm thế và bản sắc Việt Nam rõ rệt – trong cuộc hành trình này, người đọc sẽ nhận được nhiều đền đáp: biết cách triết lý với chính mình và với tha nhân, qua đó xây dựng cho mình một hiện hữu có ý thức, thấy mình là một tạo vật độc đáo giữa thế giới mênh mông rộng lớn này, chứ không phải là con số cộng của những biến cố rời rạc không liên quan gì với nhau.

Dường như thấu hiểu nỗi e ngại của những người đang đứng trước ngưỡng cửa triết học, tác giả đã chọn cách viết giản dị, khúc chiết với nhiều dẫn chứng nôm na sinh động (khác hẳn với văn phong hàn lâm và hết sức tư biện trong Tìm hiểu triết học Karl Marx, một tác phẩm cũng được ông viết và xuất bản tại Sài Gòn trước 1975) như để cầm tay chỉ cho người đọc thấy “ngôi đền triết học” nằm ngay trong tâm trí mình, và triết học không phải là cái gì diệu vợi cao siêu ngoài ý thức của con người nhìn thẳng vào thân phận mình.

Cuốn Hành trình vào triết học của giáo sư Trần Văn Toàn xứng đáng có mặt trong hành trang của những ai muốn có một khởi hành mới cho cuộc đời mình.

Hành Trình Vào Triết Học
Tác giả: Trần Văn Toàn.
Nhà xuất bản: Nxb Tri Thức

Mục lục

“… Triết lý là hồi tưởng là suy tư về toàn diện đời người và về tất cả những gì có liên quan đến đời người. Triết gia đặt câu hỏi cho đến kỳ cùng, không những để tìm đến nền tảng sau cùng của sự vật, mà còn đặt câu hỏi về chính cái lý trí của mình có thể đặt câu hỏi.” “… Triết học là ý thức của con người nhìn thẳng vào thân phận mình, chứ không phải là một mánh khóe, một thuật tạo ra hạnh phúc. Đừng đòi triết học phải làm cho con người sung sướng. Con vật không suy nghĩ, không biết đến thân phận của nó, có thể sống với một vẻ bề ngoài là sung sướng. Con người cũng biết tìm hạnh phúc, nhưng đó không phải là công việc duy nhất của lý trí. Con người còn muốn biết sự thật về mình, con người còn thắc mắc về sự thật về vũ trụ và về nhân sinh.” - Trần Văn Toàn

Phần một: Nhận định tổng quát

Chương I: Triết học là gì?
Chương II: Đời người và văn hóa
Chương III. Các chiều hướng trong đời người

Phần hai: Hiện thân của con người ở đời

Chương I: Hiện thân căn bản
Chương II: Hiện thân trong vật giới
Chương III: Hiện thân trong nhân giới
Chương IV: Hiện thân trong thế giới bên kia
Chương V: Nhận xét chung về đời người

Phần ba: Những tình trạng đặc biệt trong đời người

Phần bốn: Tư tưởng tiền triết học

Phần năm: Sự hồi tưởng

Chương I: Vị trí của trí của tri thức trong đời người
Chương II: Hồi tưởng về khách thể
Chương III: Hồi tưởng về chủ thể triết học tìm về con người

Lời nói cuối

Nhà nghiên cứu triết học Trần Văn Toàn: “TRIẾT HỌC THÌ DÙNG LÀM GÌ?”

Trần Văn Toàn sinh năm 1931 tại Phát Diệm, Kim Sơn, Ninh Bình. Bảo vệ cao học về thần học Công giáo (1954) và tiến sĩ triết học (1960). Ông từng dạy luận lý học, triết học, lịch sử khoa học và thần học Công giáo tại: ĐH Huế và thỉnh giảng ĐH Sài Gòn, Đà Lạt trong các năm 1960-1965; ĐH Công giáo Lovanium / Kinshasa/ Congo, 1965-1973; ĐH Công giáo Lille (Pháp), 1973-1996. Ông cũng dành thời gian nghiên cứu K.Marx và các triết gia vô thần, cũng như nghiên cứu về triết lý và lịch sử khoa học (philosophie et histoire et des sciences). Nhân cuốn sách Hành trình vào triết học - cuốn “hành trình” đầu tiên do chính người Việt viết (?) - được tái bản sau 44 năm, chúng tôi có cuộc trò chuyện với ông, không chỉ về cuốn sách này.

Trần Văn Toàn tại quê hương Phát Diệm, 2006.

- Tại Việt Nam, ông được độc giả quan tâm nhiều nhất, có lẽ là cuốn sách mỏng Tìm hiểu triết học Karl Marx (Nam Sơn, Sài Gòn, 1967) – bởi tính khách quan của nó. Sau hơn 40 năm, đáng lẽ cuốn này nên được tái bản đầu tiên, nhưng thực tế thì chưa. Xin hỏi, là người học bài bản về thần học, lúc ấy ông viết cuốn này vì lý do gì?

Về vấn đề tư tưởng, thì năm 1954, sau khi học xong cử nhân triết học ở ĐH Công giáo Louvain (Bỉ), với tiểu-luận-văn về một triết gia duy linh, thì đất nước chia đôi, tôi thấy cần phải nghiên cứu về K.Marx, để hiểu cho đúng, một là vì miền Bắc đi theo chủ nghĩa Marx, hai là vì tôi cũng đã được mấy giáo sư ở Louvain chuyên môn về Marx chỉ dẫn cho. Vào thời đó nhóm sinh viên Việt Nam ở Louvain, trong đó có ông bạn Lý Chánh Trung, đã có học tập với nhau về tư tưởng của Emmanuel Mounier, có khuynh hướng xã hội, dân chủ, nhân bản. Về hai điểm này chúng tôi thấy gần Marx. Vẫn biết là ông vô thần, nhưng ở Âu châu người ta đã tách rời tôn giáo với chính trị, cho nên tôi không thấy vấn đề là nan giải. Trong khi soạn luận văn tiến sĩ, tôi có làm việc ít lâu ở Viện Nghiên cứu xã hội (Institut fuer Sozialforschung) tại Frankfurt (Đức). Từ đó trở đi tôi vẫn để ý tìm hiểu vấn đề xã hội, đồng thời chú trọng đến vận mệnh con người cá nhân, có nhân cách, cần được bảo vệ. Ngoài ra tôi cũng nghiên cứu chủ trương vô thần của Marx và của một số triết gia khác, như Feuerbach, Nietzsche, v.v.. Dĩ nhiên là vẫn giữ lập trường phê bình. Có một điều mà ít ai để ý là: chính Marx cũng luôn giữ lập trường phê bình như thế, vì phần lớn các bài vở hay sách vở ông viết, đều lấy đầu đề là “phê bình”.

- Độc giả trẻ ngày nay chưa có dịp để đọc lại cuốn sách này quả là điều đáng tiếc. Tuy nhiên, Hành trình vào triết học – thì có những lý thú riêng của nó, bởi tính bao quát, tường minh và dễ tiếp cận hơn. Lý do của việc tái bản cuốn sách này thì ông đã viết trong “Lời nói đầu”; chỉ xin hỏi, theo ông, những cuốn sách tương tự như thế này sẽ giúp ích gì cho những độc giả trẻ thời nay?

Triết học thì dùng làm gì? Vấn đề không phải là để biết nhiều hệ thống tư tưởng Đông - Tây, vì giữa các môn phái có thể có nhiều cái khác nhau và mâu thuẫn nhau. Nhồi sọ như thế, ngoài mục đích dạy học, thì có lẽ là vô ích đối với cá nhân, mà còn có thể sa vào cái bệnh “ngộ chữ”. Có người rất uyên bác, biết nhiều, viết nhiều, dạy nhiều, ví dụ những người đọc hay là soạn tự điển triết học, nhưng khó mà biết họ tin cái gì là phải. Cho nên giáo sư triết học chưa chắc đã là triết gia, mà triết gia chưa chắc đã là giáo sư triết học. Vấn đề không phải là học lấy một giáo điều, hễ có bậc thượng trí anh minh sáng suốt nào lên tiếng thì mình phải theo. Vấn đề là xem người xưa suy nghĩ, đặt vấn đề nhân sinh như thế nào, lý sự làm sao, để rồi mình suy nghĩ lấy cho mình, lấy cái lý mà xét, mà phê bình, tự phê bình, để tìm ra cái phải điều trái. Đó là lối triết lý của người Âu châu, đã bắt đầu từ Hy Lạp thời thượng cổ: họ bắt đầu bằng những bài đối thoại của Platon, chứ không bắt đầu từ câu “Tử viết”.

- Có tính chất “tiếp thị” trực tiếp hơn một chút, nếu phải nói riêng với độc giả trẻ của cuốn sách này, ngày hôm nay, ông sẽ nói như thế nào?

Có mấy đề tài đáng được suy nghĩ:

1) Ngày nay ta học nhiều về khoa học và kỹ thuật: khoa học là để làm chủ vũ trụ một cách lý thuyết, kỹ thuật là để làm chủ vũ trụ một cách thiết thực. Cho nên một đàng thì cần suy nghĩ về cái bản chất và cái lý sự trong khoa học, một đàng thì tìm xem kỹ thuật có ý nghĩa gì đối với con người cá nhân cũng như đối với xã hội

. 2) Người ta sống là sống trong xã hội. Thầy Khổng dạy trong sách Trung dung rằng “nhân (chữ nhân và chữ nhị) giả nhân dã”, nghĩa là: có được sống với người khác, và có sống được với người khác, thì mới thành người. Cho nên cần suy nghĩ về cuộc sống chung giữa người ta với nhau, về bản chất của xã hội và về liên quan giữa cá nhân và xã hội. Đó là vấn đề đạo đức xã hội, bao trùm những suy nghĩ về lòng “nhân ái”, và về những định chế công bình.

Con người ta khác con vật là ở chỗ có văn hóa, mà văn hóa thì căn cứ vào ngôn ngữ. Ngôn ngữ làm cho ta vượt ra ngoài cái cá nhân của ta mà thông tin, thông cảm, thông đồng với người khác. Nó còn làm cho ta vượt được ra ngoài giây phút hiện tại, để nhớ đến cái quá khứ không còn nữa, để nói về những cái bây giờ đang làm cho ta chú ý, và về cái tương lai chưa có mà ta đang dự tính. Cho nên thiết tưởng cần suy nghĩ về tiếng nói, về các loại lời nói, về các công dụng của nó, và về giới hạn của nó.

Lý Đợi thực hiện

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang

  Ý kiến của bạn về bài viết:

  Về đầu trang