Những câu hỏi triết lý vĩnh cửu được mỗi thời đại trả lời bằng kiến thức khoa học và công nghệ của thời mình. Khoa học công nghệ đương đại sẽ cung cấp tư liệu mới, phương pháp tư duy mới làm cơ sở cho việc xây dựng “lâu đài” triết học của thế kỷ 21 định hướng cho con người hiện đại rõ ràng và đúng đắn hơn.
Sau thế kỷ 19, triết học với ưu thế dựa trên nền tảng khoa học tin cậy đã dần thay thế Tôn giáo như một nguồn tài nguyên chính để hợp nhất kiến thức. Với kiến thức vật lý học, thiên văn học, khoa học tự nhiên là nền tảng của văn hoá chung loài người thời ấy, còn thế giới quan đúng đắn, đỉnh cao của thời đại chính là những tư tưởng của dòng triết học duy vật.
Sang thế kỷ 20, cảnh quan tư duy khoa học cơ giới – chính xác trong khoa học đã dần dần đổi sang cách tiếp cận mới là cảnh quan tư duy tổng thể - hệ thống. Nó đem đến một khả năng hợp nhất một cách toàn diện, nghiêm túc nền khoa học. Khoa học hệ thống và điều khiển học đã lớn mạnh, đạt được nhiều thành công kỳ diệu và trở thành một nền tảng căn bản cho văn hoá chung của nhân loại. Giáo sư Göldner Klaus, viện trưởng viện triết học Đức, đã viết về ngành Khoa học hệ thống-Điều khiển học như sau: “Điều khiển học nghiên cứu các hệ thống động, chính xác hơn, một lớp nhất định các hệ thống vật chất động. Tính chất quan trọng của hệ điều khiển học là chúng giữ được sự cố định tương đối, bất chấp ảnh hưởng của môi trường. Lý thuyết điều khiển học vạch ra các quy luật tổng quát về điều khiển và điều chỉnh các hệ sinh học, kỹ thuật và xã hội. Nhưng mặc dù có tính chất phổ cập, đối với triết học thì điều khiển học vẫn chỉ là một ngành khoa học cá biệt”. Tuy khoa học hệ thống – điều khiển học là một ngành khoa học riêng nhưng sự phát triển của chúng hứa hẹn sẽ làm nên một điều tương tự như việc vật lý học trước kia đã làm đổi thay các quan điểm triết học. Năm 1963, Göldner Klaus đã tiêu đoán trước về điều này như sau: “Điều khiển học đang đẻ ra những tư tưởng mới của triết học”.
Mỗi môn khoa học có góc nhìn thế giới từ góc nhìn của riêng mình. Điều khiển học là ngành khoa học với nghĩa rộng lớn do Norbert Wiener đề xướng - chọn đối tượng nghiên cứu cho mình là những quá trình điều khiển, truyền thông và tổ chức. Nó bổ sung cách nhìn thế giới cho các nhà vật lý - làm "mềm hoá" cách nhìn của họ. Nhà vật lý thường chú ý nhiều đến những phần hữu hình - phần cứng của thế giới, còn những nhà điều khiển học lại quan tâm nhiều đến những phần vô hình của vật chất - phần điều khiển hay còn gọi là phần mềm.
Những ý tưởng của điều khiển học hứa hẹn giúp các triết gia đổi mới về cơ bản cách nhìn nhận nhiều vấn đề chủ chốt của thế giới quan, đặc biệt là các vấn đề:
1) Bản chất của thế giới là gì?
2) Bản chất của hoạt động tinh thần, ngôn ngữ và văn hoá là gì?
3) Con người đang và sẽ đi tới đâu?
4) Kiến thức là gì?
5) Thế nào là thiện/ác và giá trị sâu sắc nhất của con người là gì?
Tiêu chuẩn cơ bản cho Thế giới quan mới
Năm 1936, Max Planck, nhà vật lý sáng lập cơ học lượng tử đã viết: “Khoa học... có nghĩa là một sự cố gắng không mệt mỏi và một sự phát triển tiến bộ liên tục nhằm hướng tới một mục tiêu mà trực giác thơ mộng có thể nắm bắt được nhưng trí tuệ không bao giờ có thể hiểu thấu hoàn toàn”.
Cái phức tạp, đa dạng và cực kỳ phong phú của thiên nhiên và cuộc sống, trước khi được nhận thức bằng khoa học đã được con người cảm nhận qua trực giác và thể hiện bằng ngôn ngữ của thơ ca, âm nhạc, hội hoạ của nghệ thuật.
Và giờ đây, sau mấy thế kỷ khoa học phát triển như một công cụ chủ yếu của nhận thức thế giới, chúng ta đã có được một nền khoa học có tiềm năng bao quát được thêm những chân trời nhận thức mới.
Thế giới quan mới của thế kỷ 21 cần phải tích hợp tất cả các lĩnh vực khác nhau của tri thức con người và kinh nghiệm hoạt động, cung cấp được khả năng nhận thức và tác động sát với bản chất thực tiễn hơn.
Vì vậy, nó phải bao gồm các nguyên lý riêng của nhiều loại hệ thống đa dạng, hiểu biết của các chuyên ngành khoa học riêng, mô tả đúng đắn các dạng tổ chức vật chất đa dạng.
Thế giới quan mới cần phải phù hợp với sự đa dạng, phức tạp của các hệ thống, tính mở, sự tiến hoá và tương tác giữa các hệ thống. Để có một sự tích hợp thành tựu đa ngành trọn vẹn, "thế giới quan" mới cần phải đầy đủ, rõ ràng, tránh mâu thuẫn, hoặc lẫn lộn, nhập nhằng.
Thế giới quan mới cần phải hình thành trên cơ sở triết học duy vật Marx-Lenin và xác nhận tính đúng đắn của triết học ấy. Tất cả phương pháp luận và kết luận của nó đều kế thừa và phát triển những tinh hoa của thế giới quan duy vật.
Thế giới quan mới cần cung cấp câu trả lời tốt nhất tới những vấn đề cơ bản của Triết học:
- bản thể học (lý thuyết của xuất hiện và tồn tại của thế giới),
- nhận thức luận (lý thuyết về việc chúng ta có thể biết thế giới quanh ta ra sao),
- luân lý học (hệ thống những giá trị, mục đích và quy tắc có thể hướng dẫn chúng ta trong mọi hoạt động)
Nó phải có mức trừu tượng cao để mô tả được mọi vấn đề cụ thể, hỗ trợ được việc phân tích và giải quyết những vấn đề thuộc bất kỳ chuyên ngành nào, gắn với bất kỳ kiểu hệ thống nào. Cần đưa ra bộ khung rỗng làm mẫu hình chung và gợi ý cho các giả thuyết. Điều này đạt được không có nghĩa là hình thức hoá thế giới một cách hoàn toàn như toán học. Khung tư duy phải cung cấp nhiều mức nội dung trung gian giữa trừu tượng đến cụ thể, từ mọi tình huống tổng quát đến ngữ cảnh đa dạng.
Tham vọng hợp nhất khoa học trong quá khứ
Điều tương tự nêu ra ở đây đối với khoa học, cũng đã từng xuất hiện cuối thế kỷ 19 trong một chuyên ngành riêng là toán học.
 Toán học đã có những lĩnh vực ứng dụng rất đa dạng và thành công: hình học, số học, đại số, lượng giác... Tuy nhiên, toán học chưa có khung lý thuyết về đối tượng chung cho các lĩnh vực riêng: mục đích, những tiên đề, những quy tắc, ký pháp, những khái niệm, định lý toán... Đa số các nhà toán học cùng cho rằng tồn tại một "Cách tư duy toán học" chung, nhưng phải chờ đến lôgic toán và lý thuyết tập hợp phát triển về sau này thì điều này mới trở nên rõ ràng. Trước đó khi lý thuyết lôgic hình thức đã ra đời thì ngành toán vẫn chưa có sự nhất quán, còn đầy rẫy những nghịch lý, mâu thuẫn và thiếu sự gắn kết các lĩnh vực riêng.
Tới khi tác phẩm "Những nguyên lý của tư duy toán học" của Whitehead và Russell ra đời thì các nhà toán học mới có một khung lý thuyết chung đầy đủ, chắc chắn và rõ ràng. Cái mới lạ trong công việc của hai ông là họ đã áp dụng chính những phương pháp toán học xây dựng nền tảng chung cho toán học, công thức hóa những quy luật của tư duy dẫn dắt cách suy luận toán học bằng các tiên đề, định lý và chứng minh toán học. Từ đấy, những nguyên lý chung của toán học đã hình thành cơ sở cho nền “toán học hiện đại".
Số lượt đọc:
6210
-
Cập nhật lần cuối:
05/09/2006 03:25:52 PM 
Ý kiến của bạn: |  |
Thông tin liên quan: Nhân sinh quan tích cực14/07/2007 08:29' PM Mỗi người đều có một nhân sinh quan khác nhau, có người lạc quan, có người bi quan. Người lạc quan luôn nghĩ về mặt tốt của mọi việc, giữ cách nhìn lạc quan; người bi quan lại luôn nghĩ về mặt xấu của mọi việc, giữ cách nhìn bi quan... Phương pháp tiếp cận di sản kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin04/06/2007 11:18' AM Chủ nghĩa Mác - Lênin là một khoa học và do vậy, nó phải được đối xử như một khoa học. Trên thực tế ở những mức độ khác nhau, việc nghiên cứu, nhận thức, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin chưa được đối xử như một khoa học. Vì vậy, để phát huy vai trò và đảm bảo sức sống của nó, chúng cần phải nhận thức lại di sản kinh điển. Triết học - hạt nhân lý luận của thế giới khách quan27/10/2006 08:17' AM Để tồn tại, loài người phải thích nghi với môi trường sống của mình, nhưng con người không thích nghi với thế giới bên ngoài một cách thụ động, mà luôn luôn tìm cách biến đổi thế giới đó theo những yêu cẩu cuộc sống của mình. Muốn vậy, con người phải hiểu thế giới xung quanh cũng như về chính bản thân con người. Thế giới quanh ta là gì? Khoa học hiện đại và triết học24/09/2006 06:03' PM Thế giới ngày nay hiện ra như một tấm thảm rộng mênh mông làm bằng nhiều mảnh bị tung toé ra, không sao ghép lại một cách khoa học được,- điều không giống như người ta nghĩ trước đây. Đầu thế kỷ chúng ta, khoa học đi chậm lại vì đường đi trước mắt không còn tỏ tường. Triết học đã làm cho con đường đó sáng lên. Khoa học đã nhìn thấy gốc của mình ở siêu hình học và từ đó nó vươn vai đứng lên mạnh mẽ như ngày hôm nay... Những đỉnh cao chỉ huy22/09/2006 12:28' PM "Những đỉnh cao chỉ huy" cũng được coi như một công trình. Nó cũng bàn về vấn đề "Nhà nước thị trường". Như hàng ngàn cuốn sách khác, nó bàn về một trong những vấn đề lớn nhất, phức tạp nhất, gây nhiều "phiền hà" nhất do đó, cũng là thú vị nhất của lịch sử phát triển nhân loại... Những biểu hiện của sự Ngu Ngốc30/05/2008 02:27' PM Khái niệm ngu ngốc, đần độn có thể hiểu là sự ngược lại của khái niệm sáng dạ hoặc nhanh trí (cả hai đần và sáng dạ đều mang tính bẩm sinh). Từ Ngu Ngốc thường được hiểu là một cái gì đó có tính chất tiêu cực... Văn hóa ngờ ngợ05/04/2008 12:35' PM Văn hóa nào cũng chứa những viên ngọc quí, các thói quen đáng yêu. Đối với nền văn hóa nước ta "già" đến trên bốn ngàn năm tuổi thì ngọc quí có lẽ phải nhiều như sỏi đếm không thể xuể. Xin nói thêm rằng, đã là ngọc quí tức là nét đáng yêu thì nó phải thực sự độc đáo, là của riêng nền văn hóa ấy, không giống một ai, nói theo chính thống là phải đậm đà bản sắc... Về mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn11/05/2007 03:07' PM Vấn đề quan hệ giữa lý luận và thực tiễn có tầm quan trọng đặc biệt trong triết học xã hội của chủ nghĩa Mác. Tầm quan trọng đó không chỉ ở chỗ: "Quan điểm về đời sống về thực tiễn, phải là quan điểm thứ nhất và cơ bản của lý luận về nhận thức". Tìm hiểu logic của sự hình thành khái niệm10/12/2006 10:14' AM Đây là một vấn đề mà người nghiên cứu phải đặt ra khi muốn đi đến cội nguồn của một khái niệm nào đó và sử dụng nó có hiệu quả trong quá trình tư duy và hoạt động thực tiễn... Vai trò của các ký hiệu toán học trong nhận thức khoa học28/11/2006 10:19' AM Trên cơ sở nghiên cứu lịch sử phát triển của toán học, chúng ta nhận thấy rằng, kết cấu logic và sự phát triển của các lý thuyết toán học ngày càng phụ thuộc vào việc sử dụng các ký hiệu toán học và sự cải tiến các ký hiệu đó. Ngày nay, chúng ta đã có đầy đủ căn cứ để khẳng định rằng, các ký hiệu toán học không những chỉ là phương tiện thuận lợi cho việc nghiên cứu khoa học nói chung và toán học nói riêng, mà chúng còn có một giá trị nhận thức luận to lớn... Phạm trù “hệ thống” trong lịch sử triết học24/11/2006 05:37' PM Khái niệm "hệ thống” đã được các nhà triết học trong lịch sử quan tâm xem xét, song chỉ đến khi triết học Mác ra đời mới mang lại cho nó một quan niệm thật sự khoa học. Đặc biệt, hiện nay "hệ thống” được coi như một phạm trù triết học có nội dung phong phú, mang ý nghĩa phương pháp luận trong nhận thức và hoạt động thực tiễn... Góp phần tìm hiểu các khái niệm sự vật và thuộc tính14/11/2006 08:53' AM Trong hệ thống các khái niệm của phép biện chứng duy vật, mỗi khái niệm có một vị trí xác định. Nếu các khái niệm của khoa học này được sắp xếp theo thứ tự từ rộng đến hẹp, thì vị trí đầu tiên là khái niệm vật chất và kế tiếp theo sẽ là hai khái niệm sự vật và thuộc tính: bởi vì trong hiện thực khách quan không có cái gì khác ngoài các sự vật và các thuộc tính (tính quy định) của chúng... Bài khác: Đạo lý và kinh tế01/01/1900 12:00' AM Kinh tế chỉ có thể tồn tại và phát triển tốt đẹp, làm gia tăng phúc lơi chung của cộng đồng khi vận hành trong cơ chế đạo lý, luân lý dựa trên tình yêu thương con người, tôn trọng con người, tôn trọng con người, bình đẳng, dân chủ, tín nghĩa, thành tâm giữa người với người. |
