Theo vết chân những người khổng lồ & Sự đỏng đảnh của phương pháp

05:41' CH - Thứ sáu, 12/12/2014

Lời giới thiệu

Sau cuốn Sự đỏng đảnh của phương pháp (Nxb Văn hóa Thông tin và Tạp chí Văn hóa - Nghệ thuật, Hà Nội, 2004), giới thiệu 15 lý thuyết và phương pháp tiếp cận văn hóa nghệ thuật trên thế giới thế kỷ XIX, XX, chúng tôi đã nhận được nhiều ý kiến hoan nghênh, khuyến khích. Sự đỏng đảnh của phương pháp tuy có ưu điểm là đã dịch và trích dịch được những công trình tiêu biểu của những lý thuyết và phương pháp nói trên, cung cấp tư liệu gốc cho các nhà nghiên cứu để bước đầu tránh tình trạng nói chay, nhưng lại có nhược điểm là phần lớn những bài giới thiệu các tác giả và tác phẩm thì người biên soạn còn làm sơ lược, đặc biệt là chưa chỉ ra được một cách rõ ràng đường dây ngầm ẩn kết nối các lý thuyết và phương pháp đó, nên bạn đọc văn bản dịch có phần khó hiểu. Bởi vậy, để khắc phục nhược điểm trên, chúng tôi tiếp tục biên soạn cuốn sách thứ hai, Theo vết chân những người khổng lồ (Tân Guylivơ phiên lưu ký về các lý thuyết văn hóa), kịp thời bổ sung, soi chiếu và hạn chế bớt những sự đỏng đánh của phương pháp.

Khác với cuốn trước, trọng tâm của cuốn sau là giới thiệu các lý thuyết văn hóa. Đồng thời đó cũng là những khái niệm chìa khóa, những ý niệm động lực để bạn đọc mở vào văn bản của những tác phẩm chính văn. Trong hai khái niệm lý thuyết và văn hóa thì văn hóa là cực kỳ khó xác định, bởi lẽ nó được sử dụng làm những khái niệm quan trọng nhất trong nhiều lĩnh vực trí tuệ và ở những hệ tư tưởng rất khác nhau. Để minh chứng cho điều này, vào những năm 50 thế kỷ XX, Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn (1952) đã tổng hợp vào một cuốn sách một số lớn đến kinh ngạc những định nghĩa về văn hóa. Mặc dù có sự chồng chéo nhau giữa các định nghĩa, nhưng hai ông đã cô gắng mổ xẻ khái niệm văn hóa qua sự phân loại thành 5 nhóm sau: 1) Nhóm định nghĩa thiên về mô tả, 2) Nhóm định nghĩa thiên về lịch sử, 3) Nhóm định nghĩa mang tính quy phạm, 4) Nhóm định nghĩa dưới góc độ tâm lý, 5) Nhóm đinh nghĩa theo cấu trúc, 6) Nhóm đinh nghĩa theo góc độ kế truyền.

Tất cả các định nghĩa về văn hóa mà Kroeber và Kluckhohn đã sưu tập được trong công trình của mình vẫn tiếp tục tồn tại. Tuy nhiên, trong văn hóa học thì nhận thức về văn hóa đã có những chuyển đổi dù không rõ rệt lắm. Theo quan niệm hiện nay, khái niệm văn hóa có những nội dung sau:

1) Văn hóa có xu thế đối lập với phạm trù vật chất, công nghệ và tổ chức xã hội. Trong khi nhận ra rung có thể có những mối quan hệ thực tê phức tạp giữa các phạm trù trên, thì một điều gây tranh cãi đó là chúng ta cần phải nhận thức đúng khái niệm văn hóa, một khái niệm khác biệt và trừu tượng hơn so với khái niệm lối sống.

2) Văn hóa được nhìn nhận với tư cách là một lĩnh vực bao gồm những phạm trù ý niệm, tâm linh và phạm trù phi vật thể. Văn hóa có thể được hiểu là phạm trù được quy định bởi đức tin, giá trị, biểu tượng, dấu hiệu và những quy ước:

3) Hiện nay. "Tính độc lập của văn hóa” được đặc biệt chú ý. Thực ra thì không thể giải thích văn hóa đơn thuần chỉ là sự phản ánh những tiềm lực về kinh tế, sự phân chia quyền lực hay nhu cầu về tổ chức xã hội.

4) Những nỗ lực tạo ra nhằm duy trì quan điểm về giá trị ở trạng thái trung tính. Ở trạng thái này khảo của văn hoá không bị bó hẹp trong nghệ thuật mà bao trùm lên tất cả các cạnh khía, các tầng bậc của đời sống xã hội. Những ý tưởng về tính thượng đẳng hay hạ đẳng về văn hóa hầu như không được đề cập đến trong nghiên cứu hàn lâm hiện nay.

Quan niệm trên đây về văn hoá có thể được xem như là thành quả của văn hóa học. Các cách tiếp cận văn hóa từ ký hiệu học, cắt nghĩa cấu trúc, hậu cấu trúc, chú giải học đều nhấn mạnh đến tính độc lập của văn hóa so với các lĩnh vực khác cua đời sống xã hội. Đồng thời, quan niệm này cũng kế thừa những gì mà Kroeber và Kluckhohn xây dựng. Nó đặc biệt dựa trên các nhóm định nghĩa mang tính "quy phạm" và "cấu trúc". Và sự kết hợp chúng cho thấy văn hóa là một hệ thống lý tưởng trừu tượng có tổ chức. Ngày nay, hai nhóm định nghĩa này không còn được các nhà nghiên cứu coi trọng, vì họ đã dịch chuyển trọng tâm chú ý sang quan niệm văn hóa nhìn từ góc độ tâm lý và "di truyền". Họ muốn đề cao vai trò của chủ thể, vai trò sáng tạo của các nghệ sĩ.

Khái niệm lý thuyết, có lẽ, cũng khó định nghĩa như khái niệm văn hóa. Lý thuyết, theo từ điên, là một hệ thông khái niệm giải thích một hiện tượng nào đó dựa trên những nguyên tắc chung độc lập với các sự kiện. Rộng hơn lý thuyết bao gồm các mô hình, các phạm trù, khái niệm trừu tượng được sắp xếp có hệ thông nhằm mô tả các sự kiện thế giới hiện thực. Lý thuyết văn hóa, có thể coi như là sự tập hợp các tư liệu nhằm giải thích bản chất của khái niệm văn hóa, sự vận động của cách hiểu về nó qua các thời kỳ lịch sử và những ứng dụng của nó trong đời sông xã hội. Các tư liệu này rất đa dạng và có một phạm vi nghiên cứu rất rộng Tuy nhiên, có thể làm rõ ba vấn đề trọng tâm dưới đây:

1) Nội dung: Các lý thuyết cung cấp những công cụ trợ giúp cho việc nhận thức cấu trúc văn hóa. Như chúng ta đã biết, các lý thuyết truyền thống xem xét văn hóa dưới các góc độ như giá trị, các quy tắc, các thủ pháp mô tả, các luồng tư tưởng, các nghiên cứu mổ xẻ, các bài thuyết giáo... Mỗi cách nhìn nhận về văn hóa lý giải các cách văn hóa hành chức cũng như chỉ ra việc chúng ta nên nghiên cứu văn hóa như thế nào theo góc độ của mình.

2) Các quy ước mang tính xã hội: ở đây lý thuyết bàn tới việc đưa ra các mô hình về sự ảnh hưởng của văn hóa đối với cấu trúc và đời sống xã hội. Các nhà lý thuyết cố gắng lý giải vai trò của văn hóa trong việc mang lại sự ổn định, sự đoàn kết, cơ hội hay vai trò của văn hóa trong các xung đột, quyền lực và sự bất bình đẳng. Lý thuyết đồng thời cũng đề cập đến các thể chế khác nhau qua đó ảnh hưởng được thể hiện từ quá trình xã hội hóa cá nhân cho tới các tổ chức vĩ mô và các hệ thống xã hội.

3) Bản ngã, hành vi, tổ chức: Mối liên quan văn hóa và cá nhân là những gì muôn đề cập ở đây. Vấn đề lớn liên quan đến các bình diện qua đó văn hóa quy định hành vi của con người. Một số soạn giả nhấn mạnh tới bản chất chi phối của văn hóa, trong khi số khác chú trọng tới khả năng khuyến khích hành động văn hóa. Những vấn đề liên quan sự hình thành văn hóa, động lực và nét đặc trưng của bản ngã trở thành nền tảng cho cặp luận điểm trên.

Mười ba lý thuyết văn hóa từ các nguồn khác nhau mà chúng tôi tập hợp trong sách này vừa kế thừa nhau vừa phản bác nhau, vừa độc lập vừa tuỳ thuộc vào nhau, tạo thành một địa hình đa dạng và phức tạp, hư hư thực thực rất dễ lạc đường. Vì thế, cuộc phiêu lưu của bạn đọc ở "xứ sở diệu kỳ" này cần phải có những cột mốc chỉ dẫn: Đó là những tác giả kiệt xuất, tiêu biểu cho những lý thuyết văn hóa khác nhau ở mỗi thời kỳ, mỗi trào lưu. Họ đi và để lại những vết chân khổng lồ. Ngoài ra, chúng tôi còn bổ sung thêm những phụ lục nhằm cung cấp nhiều thông tin hơn nữa về những tác giả, tác phẩm, hoặc trào lưu lý thuyết ấy.

Đặt tên cho cuốn sách là Theo vết chân những người khổng lồ trước hết chúng tôi muốn mời bạn đọc, như anh chàng Guylivơ kia, vào một cuộc phiêu lưu tuy vất vả nhưng chắc là thú vị. Sau đó, có thể vì tò mò chẳng hạn, bạn ướm thử chân mình vào những vết chân khổng lồ kia, để biết đâu lại chẳng hoài thai nên những Phù Đổng.

Theo vết chân những người khổng lồ & Sự đỏng đảnh của phương pháp
ChúngTa.com @ Facebook
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,