"Cái chai ném xuống biển" và phim Đừng đốt

05:10 CH @ Thứ Hai - 28 Tháng Mười Hai, 2009

Vigny là nhà thơ lãng mạn Pháp thế kỷ 19, là nhà thơ "tháp ngà" đề cao sự cô đơn của thiên tài , chủ nghĩa khắc kỷ và yếm thế, có một quan niệm cao cả về nhiệm vụ nhà thơ. Một bài thơ nổi tiếng của ông là Cái chai ném xuống biển với nội dung như sau: Trong cơn bão, chiếc tầu sắp đắm. Người chỉ huy đút vào trong một cái chai những tài liệu ghi lại những khám phá trong chuyến đi rồi ném chai xuống biển. Sau nhiều tình tiết éo le, chai được vớt lên trong những mắt lưới của một dân chài. Và bản thông điệp của người đã khuất được chuyển tải, giúp ích cho mọi người.

Hai thế kỷ sau, câu chuyện kỳ lạ về nhật ký Đặng Thùy Trâm ngẫu nhiên thuyết minh cho hình tượng "cái chai ném xuống biển" của Vigny bên trời Tây. Vào những năm 1950, việc phát hiện ra nhật ký cô gái Do Thái Anne Franck bị phát xít Đức thiêu sống đã làm náo động thế giới văn minh. Riêng ở Pháp, loại sách bỏ túi đã phát hành hơn 3 triệu bản vào những năm 1958- 2002.

Ở ta, hoàn cảnh khác, không thể so sánh được. Nhưng con số 40 vạn bản Nhật ký Đặng Thùy Trâm phát hành trong 10 tháng sau khi xuất bản quả là một kỷ lục khi những tiểu thuyết dịch hay thường chỉ in vài nghìn bản.

Ngày 22/6/1970, cô bác sĩ Đặng Thùy Trâm, 28 tuổi, hy sinh oanh liệt dưới bom đạn Mỹ trong trận tập kích không quân đánh bệnh xá Đức Phổ tại chiến trường Quảng Ngãi. Trong đống hoang tàn đổ nát, một hạ sĩ thông ngôn quân đội Sài Gòn tên là Hiếu, nhặt được và đọc qua loa mấy trang nhật ký của BS. Đặng Thùy Trâm. Sĩ quan quân báo Mỹ Fred Whitehurst định ném cuốn sổ đó vào đống lửa. Anh Hiếu ngăn lại và bảo "Đừng đốt! Trong đó đã có lửa", Fred nghe lời khuyên, giữ lại cuốn nhật ký và 35 năm sau mới có dịp trả lại cho gia đình BS. Đặng Thùy Trâm. Câu chuyện thực xảy ra như vậy.

Trong hoàn cảnh nào cuốn hồi ký cô Trâm lại trở thành đề tài phim Đừng đốt của Đặng Nhật Minh? Anh tâm sự với tôi: "Quả là hoàn toàn ngẫu nhiên! Tôi rất cảm động khi đọc hồi ký và biết được cuộc phiêu lưu qua bao năm của nó. Sự kiện đó nhắc tôi nhớ đến cái chết anh dũng của cha tôi cũng ở chiến trường miền Nam, BS. Đặng Văn Ngữ, chuyên gia về sốt rét. Tôi tự nghĩ mình có món nợ tinh thần phải trả. Thú thật là chính số phận kỳ lạ của cuốn nhật ký khiến tôi quyết định làm phim. Ngày đêm nung nấu, tôi viết kịch bản, sau sửa đi sửa lại mãi. Viết vì bức xúc phải viết chứ cũng chẳng nghĩ là sẽ có dịp thực hiện phim.

Rồi một hôm, nhận được điện thoại của Cục Điện ảnh báo là đang có dự án quay phim về Đặng Thùy Trâm. Tôi gửi kịch bản sang và được duyệt" .

Đặng Nhật Minh tuy tuổi đã "cổ lai hy" nhưng vẫn là một nghệ sĩ điện ảnh đầy sức sống. Anh đã thực hiện 15 phim, trong đó hai phim về chiến tranh. Anh bảo " Đề tài chiến tranh không phải là mối quan tâm của tôi. Điều tôi quan tâm là số phận con người, con người đất Việt gắn với chiến tranh, trực tiếp hay gián tiếp".Đừng đốt là phim thứ ba của anh trực diện về chiến tranh.

Cũng là người viết, tôi rất tò mò khi bước chân vào rạp xem phim, muốn biết anh Minh xử lý đề tài này thế nào. Quả là anh có tầm vóc khi gắn sự kiện Nhật ký với sự kiện bảo tồn Nhật ký, trọng tâm vẫn là bản anh hùng ca Đặng Thùy Trâm, nhưng âm hưởng được nâng lên do phần bè hợp tấu, hay như một bức tranh được cái khung thích hợp làm tăng cái Đẹp lên. Một số khán giả có tuổi, nhất là cán bộ chính trị, xem phim có vẻ thất vọng vì phim không tập trung ca ngợi Đặng Thùy Trâm, không nói hết cái hay của Nhật ký. Theo tôi, đó là họ chưa hiểu hết ý đồ của Đặng Nhật Minh!

Phim Đừng đốt có một leit motiv (nhạc đề) là lửa. Vượt lên ngọn lửa bom đạn chiến tranh tàn phá là ngọn lửa lý tưởng thiêng liêng của con người thể hiện trong Nhật ký, những giá trị nhân bản của Đừng đốt. Thoát thai từ chủ đề ấy, phim đã mang một tầm vóc độc đáo. Trước hết, đây là một phim chiến tranh khá đặc biệt. Anh Minh nói: "Tôi muốn làm một phim chiến tranh để nói về hoà bình!" Không giống hàng loạt phim chiến tranh của ta ca ngợi những chiến công anh hùng, thể loại đã bị mòn.

Không phải là phim phản chiến loại Phương Tây không có gì lạ theo Remarque. Vẫn đề cao lòng dũng cảm, sự hy sinh cao cả của Đặng Thùy Trâm trong chiến tranh giữ nước, nhưng rất nhiều hình ảnh nêu lên những đau khổ của thương binh, tình thương bao la và khát khao hòa bình của cô. Nhân cách Đặng Thùy Trâm nói lên tấm lòng cô:

Dù ai có biết chăng ai
Tình thương đã chắp cánh dài cho ta

Đừng đốt mang triết lý "cái chai ném xuống biển" của Vigny. Hiếu và Fred đã vớt được cuốn Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm với bản thông điệp nhiều ý nghĩa: Yêu Tổ quốc, yêu con người, tính nhân văn: cái thiện không biên giới, không phân biệt màu da, vượt qua hệ tư tưởng, hòa giải, yêu hòa bình và đời sống chân thực, giản dị... Một bản thông điệp quốc tế!

Xem xong phim, tôi tiên đoán phim sẽ được giải thưởng Quốc tế, được nước ngoài hoan nghênh, mặc dầu một số thanh niên "sính ngoại" không đi xem vì coi thường tất cả cái gì "made in Vietnam"!

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Xem phim "Đừng đốt": Thông điệp của lòng yêu thương

    28/04/2009Việt VănPhim "Đừng đốt" được xây dựng theo cuốn nhật ký, những câu huyện về nữ liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm. Bộ phim là một bản anh hùng ca hoành tráng, đáp ứng lòng mong mỏi và tình cảm của những người ngưỡng mộ, yêu mến nữ bác sĩ Đặng Thùy Trâm...
  • Giới trẻ đang... đọc gì?

    15/09/2008"Harry Porter" chắc chắn hấp dẫn hơn "Những người khốn khổ", Jindo thú vị hơn nhiều so với tuyển tập truyện ngắn Nam Cao và hiển nhiên xem phim chưởng vẫn thích hơn việc ngồi nghiền ngẫm Tam quốc chí. Dường như, việc đọc các tác phẩm truyền thống đã trở nên xa lạ với giới trẻ...
  • Hành trình không đơn độc

    26/05/2007Phan Thuỷ Chi, Khoa Quản Lý Đào tạo Quốc tế, ĐH Kinh tế Quốc dânTôi tin tưởng rằng những người hiểu được và giữ được cho mình những Giá trị Đích thực của cuộc sống cũng là những người biết sống Hạnh phúc. Có thể người đó không giàu có, không được coi là thành đạt, không có quyền cao chức trọng...., nhưng bao giờ họ cũng biết sống Hạnh phúc, biết cảm nhận được Hạnh phúc, bởi ở họ có được niềm tin bền vững vào cuộc sống và vào bản thân mình...
  • Bay lên những khát vọng Việt Nam

    05/03/2007Hoàng Hữu CácDân tộc ta phi thường trong chiến đấu, phi thường trong sự chịu đựng, phi thường cả trong cách khép lại quá khứ. Và chúng ta còn cần phát huy một sự phi thường. Đó là khát vọng của cậu bé Phù Đổng 3 tuổi, vụt trở thành người khổng lồ, cưỡi ngựa sắt đi đánh giặc và thắng giặc rồi thì bay lên trời. Từ xa xưa, chúng ta đã ước mơ được cất mình bay lên như thế.

  • "Cơn sốt” nhật ký chiến tranh

    07/09/2005Thành công vang dội của "Mãi mãi tuổi hai mươi” và “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” là hiện tượng chưa có tiền lệ trên thị trường sách, các phương tiện truyền thông, cả trong tâm tưởng độc giả và toàn xã hội, nhất là lớp trẻ. Một số học giả đã đưa ra những kiến giải về “cơn sốt” này...
  • Cách sống Thùy Trâm

    07/09/2005Nhà Văn Nguyên NgọcNhà văn Nguyên Ngọc - người với con mắt tinh đời và tình cảm yêu thương sâu nặng - nói về chất "lửa" trong cuốn nhật ký tình cờ tìm thấy trong đống tro tàn của cuộc chiến tranh...
  • Qua "Mãi mãi tuổi hai mươi" và "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" – nghĩ về văn hóa đọc

    07/09/2005Nguyễn HoàTheo tác giả Nguyễn Hòa, nếu coi Mãi mãi tuổi hai mươi và Nhật ký Đặng Thùy Trâm là hiện tượng cho thấy văn hóa đọc hình như chưa xuống cấp, thì phải chăng muốn lý giải vì sao người đọc thờ ơ với văn chương, trước hết phải đi tìm nguyên nhân từ người viết...
  • 2 cuốn nhật ký: Có thể so sánh với Sống như Anh

    07/09/2005Giám đốc NXB Hội Nhà văn, nhà văn Nguyễn Phan Hách khẳng định hiệu ứng của nhật ký Đặng Thùy Trâm chỉ có thể so sánh với sức sống mãnh liệt của “Sống như Anh” (Thái Duy), “Người mẹ cầm súng” (Nguyễn Thi) thời chống Mỹ...
  • Giá trị đích thực của lẽ sống tuổi trẻ VN

    07/09/2005Nguyên Tổng bí thư Lê Khả PhiêuNguyên Tổng bí thư LÊ KHẢ PHIÊU cho biết: "Khi trên báo Tuổi Trẻ trích đăng nhật ký của liệt sĩ Đặng Thùy Trâm, tôi đã đọc, cắt và đóng lại theo tập. Sau đó, tôi chuyển cho vợ, các con và các cháu tôi cùng đọc. Vợ tôi nói “hay quá, cảm động quá”. Chuẩn bị chuyến đi công tác miền Trung khá dài ngày, tôi cứ Io sẽ không được đọc tiếp.Nhưng trước khi đi, tôi được tin nhà xuất bản đã cho in cả hai tập nhật ký của hai liệt sĩ Đặng Thùy Trâm và Nguyễn Văn Thạc...
  • Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm

    03/08/2005Nhân dịp kỷ niệm ngày Thương binh liệt sĩ 27/7, tiếp theo cuốn nhật ký "Mãi mãi tuổi hai mươi" của Liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc - Mỗi ngày một cuốn sách xin trân trọng được giới thiệu đến bạn đọc, những người yêu thích sách tập "Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm" của tác giả Liệt sĩ Bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm, vừa được Nhà xuất bản Hội nhà văn ấn hành.
  • Nguyễn Văn Thạc - Tình yêu và hạnh phúc

    06/07/2005Chưa đầy 20 tuổi, Nguyễn Văn Thạc khoác ba lô vào chiến trường, chỉ mười tháng tuổi quân, chàng sinh viên khoa Toán - Cơ, đại học Tổng hợp Hà Nội, từng là học sinh giỏi văn nhất miền Bắc một thời đã viết hàng trăm trang thư, nhật ký và nhiều bài thơ có giá trị về chuyện đời, chuyện người… Quãng thời gian ngắn ngủi ấy, Nguyễn Văn Thạc đã viết lên đời mình và mãi để lại cuộc sống này một dấu ấn đẹp về tình yêu và hạnh phúc...
  • Mãi mãi tuổi hai mươi - một cuốn nhật ký đáng đọc

    05/07/2005Nhật ký "Mãi mãi tuổi hai mươi" - của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc 1952-1972 (viết từ ngày nhập ngũ 2.10.1971 đến ngày 24.5.1972) do NXB Thanh Niên vừa giới thiệu (ảnh) chiều 4.5.2005 là cuốn nhật ký dày dặn và khá hoàn chỉnh đầu tiên được xuất bản. Nhà thơ, nhà báo Đặng Vương Hưng cùng với việc biên soạn "Những lá thư chiến tranh", đã làm được một việc tốt đẹp - nhiều khi còn có ích hơn cả việc sáng tác - khi sưu tầm giới thiệu tập nhật ký này..
  • xem toàn bộ