Nhân nào quả nấy

Nhà phê bình văn học
02:47 CH @ Thứ Bảy - 04 Tháng Hai, 2006

Xem thêm:

Nhà phê bình Vương Trí Nhàn thật khéo léo khi chọn hình thức phiếm luận để bàn về văn hóa đương thời. Câu Nhân nào quả ấy của người xưa được tác giả khai thác rất đắc. Nó không đơn thuần chỉ là một lời cảnh báo.

Cuốn sách gồm 5 phần:

  1. Muôn mặt đời thường
  2. Nếp sống nếp nghĩ
  3. Về di sản và lễ hội
  4. Từ nông thôn tới đô thị
  5. Nỗi niềm người muôn năm cũ

chỉ một phần nào nói lên những nỗi ưu tư, trăn trở của một người yêu và gắn bó với nền văn hóa nước nhà.

Đọc từng câu, từng chữ ta thấy đó là một tình yêu không hề dễ dãi. Để rồi, tất cả mọi vấn đề đều trả lời cho câu hỏi: Chúng ta xuất phát từ đâu để hội nhập với thế giới nếu không phải xuất phát từ thực tế Việt Nam hôm nay? Dù có đi đâu, làm gì, thì dòng máu Việt Nam vẫn mãi mãi chảy trong huyết quản chúng ta, và những bộ gien bền vững của nền văn hóa dân tộc còn tiếp tục chi phối mọi hành động và suy nghĩ của chúng ta.

Đọc để nhìn lại mình, nhìn hiện tại và nhận lấy trách nhiệm làm chủ nền văn hóa nước nhà.


Lời nói đầu

Báo chí hàng ngày một vài năm gần đây đầy rẫy những bài vở tin tức có liên quan tới các hiện tượng mà ta quen gọi là tiêu cực xã hội: Đó là ăn cắp, tham nhũng, hối lộ làm hàng giả, gian lận, dối trá. Là chơi bời hưởng lạc lãng phí. Là tham lam vụ lợi, làm bất cứ việc gì có thể làm miễn sao có tiền, triết lý thực dụng này mở đường cho cách sông vô cảm tàn nhẫn lan ra trên phạm vi rộng. Đó cũng là tình trạng mất lòng tin sâu sắc dẫn đến mê tín dị đoan, và mở rộng ra là hiện tượng tha hóa, tức tự mình thấy mình bị làm hỏng, mình đang xấu đi, một điều chắc chắn khiên cho những người còn chút lương tri cảm thấy có lỗi mà không biết cách nào thay đổi.

Nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn:
- Sinh năm 1942 tại Hà Nội
- Tốt nghiệp ĐH Sư phạm Vinh (1961-1963) và ĐH Sư phạm Hà Nội (1963-1964)
- Bắt đầu viết phê bình từ năm 1965
- Từ 1968 -1978: Làm phóng viên tại Tạp chí Văn Nghệ Quân Đội
- Từ 1979-2007: Chuyển sang làm biên tập viên tại NXB Hội Nhà văn
- Năm 2003, Vương Trí Nhàn được trao giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam, với tập phê bình Cây bút, đời người
- Từ 2007: về hưu

Các tác phẩm chính:
1. Sổ tay người viết truyện ngắn (NXB Tác phẩm mới, 1980, tái bản: 1994, 1999)
2. Một số nhà văn Việt Nam hôm nay với Hà Nội (kể chuyện đời sống văn học, NXB Hà Nội, 1986)
3. Bước đầu đến với văn học (NXB Tác phẩm mới, 1986)
4. Những kiếp hoa dại (NXB Hội Nhà văn, 1993, 1994, 2000)
5. Buồn vui đời viết (NXB Hội Nhà văn, 1999, 2000)
6. Cánh bướm và hoa hướng dương (NXB Hải Phòng, 1999, tái bản 2000 với tên "Nghiệp văn")
7. Chuyện cũ văn chương (NXB Văn học, 2001)
8. Cây bút, đời người (NXB Hội nhà văn, 2002)
9. Nhà văn tiền chiến và quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam : Từ đầu thế kỷ XX cho tới 1945 (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005)
10. Ngoài trời lại có trời (NXB Phụ nữ, 2006)
11. Những người làm nghề viết văn (NXB Hội nhà văn, 2006)
12. Nhân nào quả ấy (NXB Phụ nữ, 2004, 2006 )
13. Có những nhà văn như thế (NXB Hội nhà văn, 2006)
14. Chuyên mục Thói hư tật xấu người Việt (đăng nhiều kỳ trên Thể thao Văn hóa)

Nhiệm vụ của báo chí là đưa các hiện tượng ra ánh sáng.

Văn chương - trong nghĩa cao đẹp của nó - đảm nhiệm một việc khó khăn hơn là lôi cuốn con người vào việc suy nghĩ và lý giải các hiện tượng nói trên, từ chiều sâu của kinh nghiệm lịch sử và văn hóa).

Là một người viết văn, tôi cũng muôn góp phần nhỏ bé của mình vào công việc lớn lao đó. Trước khi đưa vào sách, các bài sau đây đã in trên các báo Thể thao & văn hóa, Nông thôn ngày nay, Văn nghệ, Người lao động, Văn hóa , Tuổi trẻ...

Xin phép được nói qua về nhan đề của cuốn sách, theo các từ điển Phật giáo, thì nhân là cái có thể sinh ra cái khác (năng sinh), mà quả là cái được sinh ra (sở sinh). Chuốc quả là nhân, thu được là quả. Giáo lý đạo Phật cũng nói Chân quả nhất như, từ đó dẫn tới câu tục ngữ mà chúng ta hãy nói: Nhân nào quả ấy. Xét ở phạm vi hẹp của thế giới lượng tử thì câu nói đó còn quá thô thiển, thường thì nhiều nguyên nhân mới sinh ra một kết quả mà một nguyên nhân lại sinh ra nhiều kết quả. Bởi vậy, có khi nhân đi một đằng mà quả đi một nẻo. Song xét trên đại quát thì cái sự nhân nào quả ấy vẫn hết sức chính xác. Sở dĩ các thói tật không dễ gạt bỏ bởi nó vốn có gốc rễ sâu xa thâm căn cố đế trong quá khứ lịch sử. Đã đến lúc chúng ta phải vượt lên trên những huyền thoại mang tính cách ảo tưởng để tự nhận thức về mình sâu xa hơn. Muôn thay đổi hoàn cảnh, ta phải tính chuyện thay đổi chính ta trước.

Bạn đọc thân mến, rất mong nếu bạn đã có lần cầm tới cuốn sách thì xin bớt chút thời giờ đọc tới trang cuối và hiểu cho cả những điều người viết chưa kịp trình bày trên mặt giấy.

Mục lục

Phần 1. Muôn mặt đời thường
Tại sao có nạn chùa giả?
Mấy cây si và đôi voi đá
Vừa là tình cảm, vừa là cầu lợi
Chính những người đặt hàng có lỗi trước
Thừa thày thiếu thợ
Mạnh ai nấy sống
... Và kiếm sống với bất cứ giá nào!

Rồi sẽ cười trừ với nhau một lượt
Khi hoa thành rác
Lòng tin và khả năng tự đề kháng
Văn minh túi ny lông
Nói nhiều, như một căn bệnh...
Thêm chất trí tuệ cho tiếng cười
Nên hiểu thế nào về tiếng cười của Thượng đế?

Phần 2. Nếp sống nếp nghĩ

Từ kiến thức đến nhân cách
Bàn thêm về mối quan hệ giữa kiến thức và nhân cách
Gánh vải quả đi bộ 4000 km mà vải không hỏng!
Tâm sự người đi hội thảo
Có phải là thất đức?
Bảy bước tới tha hóa
Nghĩ lại về chính ... sự nghĩ
Đáng sợ nhất là những cách nghĩ tưởng như rất có lý
Nghèo khó nghĩa là muốn làm gì thì làm?
Tiếp tục câu chuyện về cách nghĩ cũ, cách nghĩ mới
Văn hóa quà vặt
Lộn xộn tiếng Việt thời giao lưu văn hóa
Nỗi sợ cần thiết
Nhận diện người đọc hôm nay


Phần 3. Về di sản và lễ hội

Sự lên ngôi của thói vụ lợi
Hiện tượng "lại gạo"
Cái đứng đằng sau luật pháp
Sự hỗn độn kéo dài
Tập tục, tốt và xấu
Di sản giữa đời thường
Giữ gìn và tôn tạo như thế nào?
Yêu nhau như thế bằng mười phụ nhau
Làm sao để vượt lên trên tình trạng tự phát và manh mún?
Quá khứ vẫn đang có mặt
Sự bao dung không cố ý

Phần 4. Từ nông thôn tới đô thị

Đối diện với quê hương
Hiện đại... nửa chừng
Làm như thế nào cho có hiệu quả?
Còn rất nặng căn
Chuyện ăn chuyện uống
... Và chuyện nơi ở
Thích ứng một cách khó khăn
Gỡ ra cho thoát còn gì là thân
Nếp sống làng quê giữa lòng phố xá
Nhìn từ hai phía
Đẹp đấy mà cũng xấu đấy
Những sự dang dở
Nguy cơ của cuộc sống tạm bợ
Trong vòng vây của hàng rong

Phần 5. Nỗi niềm người muôn năm cũ

Vắng vẻ ga xép
Muốn đến với người phải tự hiểu mình
Sự chuyển pha còn dang dở
Người muôn năm cũ hay là những ông đồ giữa chúng ta
Thành kính và thuần phục
Con đường nhọc nhằn
Sống sao trong những ngày vui?
Một dịp trỏ về với dĩ vãng
Thế nào là một cành đào đẹp?
Gìn giữ lấy sự thiêng liêng
Vẫn còn chỗ xứng đáng cho những ... độc đáo cá nhân

Phần 6. Thay lời kết

Ta tự nhận diện lại ta
Không thể là một tình yêu dễ dãi

Nguồn:
Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Suy nghĩ về đặc tính dân tộc Việt Nam

    13/07/2017Bùi Quốc ChâuNghiên cứu về tâm lý dân tộc là mặt việc thú vị đối với tôi. nhưng trước hết cũng xin nói rõ bài viết dưới đây không phải là một công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc về bản tinh của dân tốc Việt Nam: mà chỉ là một số nhận xét có tính chủ quan (ở đây tôi chỉ đề cập đến tính cách của người Kinh)...
  • Tính tự phán của người mình

    18/11/2013Thái AnGần đây, chứng kiến những bước tiến mạnh mẽ của Trung Hoa trên trường quốc tế, lại thấy dư luận hâm nóng một cuốn sách được xuất bản cách đây hai thập kỷ. Đó là cuốn Người Trung Hoa xấu xí của Bá Dương...
  • Chuẩn bị hành trang

    08/11/2010Vũ KhoanLớp trẻ Việt Nam cần nhận ra những cái mạnh, cái yếu của con người Việt Nam để rèn những thói quen tốt khi bước vào nền kinh tế mới. Sức mạnh: thông minh, nhạy bén với cái mới, cần cù sáng tạo, rất đoàn kết đùm bọc nhau thời kỳ chống ngoại xâm Cái yếu: thiếu sót kiến thức cơ bản, kém khả năng thực hành; thiếu đức tính tỉ mỉ; không coi trọng nghiêm ngặt quy trình công nghệ, thiếu tính cộng đồng trong làm ăn.
  • Thanh niên Việt Nam đã sẵn sàng đối thoại văn hoá?

    25/12/2005Đình NamLàm thế nào để đối thoại văn hoá trở thành công cụ tăng cường hoà bình và an ninh, thúc đẩy phát triển bền vững là những vấn đề cơ bản được thảo luận tại Hội nghị "Đối thoại giữa các nền văn hóa và văn minh vì hòa bình và phát triển bền vững". Trong đó không ít nhà nghiên cứu đã đặt câu hỏi về mức độ sẵn sàng của thanh niên Việt Nam trong tiến trình đối thoại văn hoá, văn minh...
  • Xây dựng văn hóa người Hà Nội

    20/12/2005… Sẽ có nhiều việc phải làm. Bởi rất nhiều nét đẹp, văn hóa Hà Nội còn… lạo xạo những hạt sạn...
  • Tài sản của chúng ta: nỗi nhục nghèo khó!

    06/10/2005Trương Bảo ChâuTự nhận tài sản lớn nhất của mình là sự nghèo khó, thấy “nhục khủng khiếp” khi xin visa đi dự hội nghị đều nhận được câu hỏi: “Anh có tính ở lại luôn không đấy?”. Bức xúc, ray rứt… anh viết thư cho Thủ tướng để chia sẻ “nỗi nhục của thanh niên một đất nước nghèo”
  • Biết mình yếu để mạnh hơn

    01/09/2005Trần Hữu QuangBài viết sau nêu ra một số điểm yếu trong tư duy quản trị của tầng lớp doanh nhân Việt Nam hiện nay và thử đi tìm căn nguyên của chúng, mong góp phần vào việc xây dựng một đội ngũ doanh nhân ngày càng mạnh và bản lĩnh...
  • Cái tánh di truyền của dân tộc ta

    31/08/2005X.T.T. (Tiếng Dân, số 179, ngày 15-05-1929)Trong mục “Lật chồng báo cũ” chúng tôi sẽ lần lượt giới thiệu với độc giả trích đoạn các bình luận về đạo đức xã hội của các nhà văn hóa thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám 1945 trên các báo chí công khai. Trước hết là một số bài của báo Tiếng Dân do nhà yêu nước Huỳnh Thúc Kháng làm chủ nhiệm kiêm chủ bút...
  • Đi tìm nhân cách người Việt Nam

    05/01/2004KS. Trần Quốc KhảiThực sự mới ra khỏi chiến tranh hơn chục năm nay, người Việt Nam vẫn sống trong hào quang của chiến thắng. Kém về thể lực và trí lực, cộng với niềm tự kiêu đôi khi không tỉnh táo, thế hệ trẻ Việt tuy đã bắt đầu chuẩn bị cho cuộc bứt phá trong tương lai, nhưng chỉ số nhân cách của người Việt Nam hiện đại đang ở đâu? Dưới kết quả nghiên cứu khoa học về nhân văn trên cơ sở vật lý và toán học, câu trả lời ấy là...
  • Những tính cách trì níu dân tộc Việt

    11/11/2003Giáo sư Nguyễn Chung TúChúng ta hay thắc mắc về dân tộc mình. Tính cách nào mang lại cho dân tộc Việt Nam một sức sống mãnh liệt đến thế, để vẫn tồn tại, vẫn chiến đấu và chiến thắng mọi cuộc xâm lăng bạo tàn? Để mình vẫn là mình - Một dân tộc biết cách sống còn bên một dân tộc lớn, ngay cả trong 1000 năm Bắc thuộc...Nhưng sau những chiến công hiển hách ấy, những tính cách nào đã có "trong ta", để trở thành một lực cản, một sự níu kéo, làm ta bước khó khăn hơn trên con đường mới?
  • Khi con người VN đi vào thời đại văn minh trí tuệ

    09/02/2003GS.TS. Hoàng TụyNói chung người Việt Nam chúng ta được đánh giá là thông minh, hiếu học, cần cù trong lao động, dũng cảm trong chiến đấu...
  • xem toàn bộ

Nội dung khác