Ai kiểm soát ai?

TS. Nguyễn Quang ATạp chí Tin học và Đời sống
10:26' CH - Thứ hai, 24/07/2006

Tất cả đều hữu hạn. Vô tận là sản phẩm của trí tuệ con người. Cái lớn quá, to quá cao quá mà con người khó hình dung nổi thì được coi là vô tận. Đó là một sự sáng tạo tuyệt vời của con người, với khái niệm vô tận con người có thể mô tả (gần đúng) rất nhiều hiện tượng. Không có cái khái niệm vô tận ấy khoa học chắc thật khó phát triển. Ấy nhưng, đừng có thần thánh hoá con người là sinh vật dễ lầm và rất nhiều khi mắc vào cái bẫy do chính tư duy tuyệt vời của nó tạo ra. Hãy nhìn nhận mọi thứ với con mắt phê phán, ngay những sự thực mà ai cũng cho là hiển nhiên đi nữa.

Hãy xem xét vấn đề ai kiểm soát ai?

Trong một tổ chức có thứ bậc từ trên xuống, một mô hình tốt cho chế độ chuyên chế, đây là vấn đề không có lời giải, bởi vì nó đụng tới cái vô tận. Dân tin học khá quen với mô hình này, mô hình cây. Nút gốc kiểm soát các nút kế tiếp, các nút này lại kiêm soát các nút con của mình và cứ thế đến nút lá (thấp nhất chẳng kiểm soát được ai). Vấn đề đặt ra là: ai kiểm soát nút gốc? Nó là tối cao, nó quyết định hết. Nhỡ nó quyết định bậy thì sao? Ai kiểm tra, giám sát nó? Không có lời giải. Bởi vì nếu người ta lại lập ra một cơ quan cao hơn để kiểm soát (tức là lập ra một gốc mới) thì ai đi kiểm soát cái nút tối cao mới này. Cứ như thế hệ thống phình ra theo hàm số mũ mà vấn đề cũng chẳng được giải quyết. Đây là mô hình cực đoan, song mô tả khá tốt hiện thực (ở một số nơi).

Xét một mô hình khác, mô hình kiểm soát, kiềm chế, cân bằng lẫn nhau. Hãy giả sử mạng có 4 nút (lập phát, hành pháp, tư pháp và xã hội dân sự). Không nút nào là nút con (là cấp dưới) của nút nào cả. Chúng tách riêng nahu, kiểm tra lẫn nhau, kiềm chế lẫn nhau, cân bằng lẫn nhau. Chúng nương tựa vào nhau mà tồn tại. Đấy là cái duyên của chúng. Trong mô hình này chỉ có 6 quan hệ tương tác hai chiều (hay 12 quan hệ một chiều). Chi phí xã hội để duy trì một hệ thống như vậy có thể nhỏ hơn và quan trọng nhất là nó có thể giải quyết được bài toán ai kiểm soát ai một cách hữu hiệu hơn nhiều (nhưng không có giải pháp tối ưu, cũng đừng thần thánh hoá nó). Đây cũng là một trong những lý do cơ bản lý giải cho chế độ dân chủ ưu việt hơn chế độ chuyên chế.

Ai kiểm soát ai?
ChúngTa.com @ Facebook
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,