Gặp người mắc nợ tiếng Việt

Lê Ngọc Sơn (Thực hiện)Sinh viên Việt Nam (2009)
01:14' CH - Thứ năm, 16/06/2016

TS Ngô Như Bình đã trò chuyện với SVVN về con đường để trở thành giáo sư ở một trường Đại học danh tiếng nhất thế giới - Đại học Harvard.

Người của Harvard!

TS Ngô Như Bình: Từ năm 1992 đến nay, tôi phụ trách chương trình tiếng Việt tại bộ môn Ngôn ngữ và văn minh Đông Á (Department of East Asian Languages and Civilizations).

Ngoài công việc giảng dạy, tôi là thành viên của tiểu ban ngôn ngữ của bộ môn, hai năm vừa rồi là thành viên của tiểu ban cố vấn cho chủ nhiệm khoa về ngoại ngữ; làm cố vấn cho sinh viên năm thứ nhất.

Sinh viên năm thứ nhất là những người mới từ trung học lên, còn nhiều bỡ ngỡ trong năm đầu tiên ở đại học, cần có người hướng dẫn về việc học tập cũng như các hoạt động khác trong trường. Mỗi năm tôi hỗ trợ cho ba sinh viên thường có xu hướng chọn chuyên ngành về khoa học xã hội hoặc nhân văn gần với chuyên ngành của tôi.

Từ năm 2003 đến nay tôi là Chủ tịch Tổ chức các trường đại học giảng dạy tiếng Việt ở Mỹ(Group of Universities for the Advancement of Vietnamese Abroad - GUAVA).

Tôi mới nộp bản thảo cuốn sách tiếp theo của tôi là Continuing Vietnamese cho nhà xuất bản. Cuốn sách sẽ ra mắt trong năm 2010.

Từng giảng dạy ở những trường lớn như Lomonosov (Nga)... bây giờ là Harvard. Ông có nghĩ rằng mình may mắn?

(Cười) Trong mọi thành công do kết quả của nỗ lực, không nhiều thì ít, bao giờ cũng có yếu tố may mắn.

Lý do nào mà Harvard mời ông về gây dựng và giảng dạy bộ môn tiếng Việt?

Đại học Harvard thường chỉ mời một người nào đó từ nơi khác đến làm việc nếu thấy người ấy có khả năng đoạt giải thưởng Nobel trong tương lai gần.

Trường hợp của tôi cũng như tuyệt đại đa số trường hợp các giảng viên khác là phải nộp đơn cho một tiểu ban xét duyệt tuyển người (search committee) của trường khi họ tuyển người giảng dạy tiếng Việt. Ở Mỹ có đến cả triệu người Việt làm ăn sinh sống, trong số họ không ít người có bằng cấp rất cao của các cường quốc về giáo dục ở phương Tây.

Cách đây hơn 17 năm, khi nộp đơn, tôi không mấy hy vọng mình sẽ được tuyển. Vì sao Đại học Harvard lại chọn tôi, cho đến tận bây giờ tôi cũng chỉ có thể phỏng đoán mà thôi.

Tôi cho rằng kết quả công việc giảng dạy và nghiên cứu của tôi tại Đại học Quốc gia Moskva (M.V.Lomonosov) trong hơn mười năm có tác động không nhỏ đến quyết định của ban xét duyệt. Phải nói thêm rằng, giới khoa học Mỹ rất khách quan trong việc đánh giá thành tựu của các trường đại học nước ngoài, trong đó có Đại học Lomonosov.

Một kỉ niệm đáng nhớ của ông khi còn là một sinh viên?

Có lẽ điều đáng nhớ nhất là cái đói triền miên, đói từ những năm cuối cùng của trung học cho đến tận những ngày cuối cùng của đại học (tôi tốt nghiệp khoa tiếng Nga, Trường Đại học Sư phạm Ngoại ngữ Hà Nội tháng 7/1973).

Có hai loại thực phẩm người Mỹ thích là ngô (corn) và bí đỏ (pumpkin). Còn tôi thì thấy "ngại" mỗi khi phải ăn mà không từ chối được, vì ở Việt Nam tôi đã ăn quá nhiều ngô và bí đỏ trong những năm chiến tranh. Nói ăn quá nhiều ngô và bí đỏ cũng chưa thật chính xác, vì những năm tháng ấy ngay cả ngô (thay cơm) và bí đỏ (thay các loại thực phẩm khác) cũng làm gì có đủ mà ăn.

Nợ với tiếng mẹ đẻ

Là một nhà ngôn ngữ học, chiêm nghiệm lại, ông thấy mình chọn tiếng Việt hay tiếng Việt chọn mình?

Tôi bắt đầu bị chinh phục bởi sức mạnh và vẻ đẹp của tiếng Việt có lẽ là vào thời điểm những năm cuối của trung học. Tuy nhiên,