Tính đa dạng của văn hóa

Nguyễn Trần BạtChủ tịch / Tổng giám đốc, InvestConsult Group - Đối thoại với tương lai
10:19' SA - Thứ hai, 24/11/2014


Hỏi: Ông cho rằng truyền thông có thể tác động vào nhận thức, vào nhu cầu, vào năng lực. Vậy có cần thiết phải đi theo trình tự nhận thức, năng lực rồi đến nhu cầu không?

Trả lời: Không. Phải làm song song trên tất cả những khía cạnh đó, vì điểm bắt đầu của người A là từ nhận thức nhưng điểm bắt đầu của người B chưa chắc đã phải là nhận thức vì trước đó, người ta đã có vốn liếng, người ta không thể chờ những người khác học xong bài nhận thức rồi mới bắt đầu rèn luyện kỹ năng. Xã hội lúc nào cũng có những cấp độ nhu cầu khác nhau, cho nên, phải làm song song. Tôi lấy ví dụ, giới truyền thông muốn phổ biến các văn kiện hay các tài liệu bằng tiếng Anh thì phải phổ biến cả kiến thức về tiếng Anh nữa, nhưng không phải là dạy tiếng Anh trước rồi mới làm việc đó. Phải làm song song cả hai việc, vừa dạy tiếng Anh vừa truyền đạt văn bản bằng Tiếng Anh.

Cần nhớ rằng luôn luôn có một sự chủ động từ phía những người hưởng lợi từ truyền thông, họ sẽ khai thác theo nhu cầu của mình. Có nhiều người cho rằng nếu tôi không có nhu cầu thì tôi không cần chú ý, tôi không cần đầu tư để có khả năng và tôi cũng không có cả nhu cầu nhận thức. Những người tiếp cận từ nhu cầu, từ đòi hỏi thực tế như vậy là rất đông, cho nên, cần phải có những cách thức để làm tăng trưởng các nhu cầu.

Hỏi: Theo ông, trong xã hội Việt Nam để tác động một cách có hiệu quả nhất thì giới truyền thông đầu tiên nên chọn nhóm đối tượng nào?

Trả lời: Người ta thường chia xã hội ra làm ba tầng, tầng thấp, tầng trung lưu và tầng thượng lưu, trong đó tầng lớp nhạy cảm nhất là tầng lớp trung lưu. Tại sao lại như vậy? Bởi tầng lớp trung lưu là tầng lớp đã giải phóng mình ra khỏi các khó khăn cơ bản, ra khỏi các vấn đề để tồn tại, nhưng nó chưa bền vững đến mức tự mãn như tầng lớp thượng lưu. Và sức mạnh phá hoại của nó cũng không bằng tầng lớp thấp, vì con người càng hiểu biết bao nhiêu càng ít liều bấy nhiêu. Chúng ta vẫn cho rằng chỉ tầng lớp thấp là cần sự lãnh đạo, nhưng thực ra lãnh đạo tầng lớp ấy khó hơn rất nhiều. Khó hơn vì nó phong phú hơn, đa dạng hơn, phức tạp hơn và nó không có nền tảng cơ sở. Cho nên phải nói rằng đảng Cộng sản là một đảng dũng cảm vì đã nhận vai trò hướng dẫn một lực lượng khó hướng dẫn nhất và đưa tầng lớp ấy trở thành tầng lớp lãnh đạo.

Hỏi:Theo ông tầng lớp trung lưu có đặc điểm gì? Tác động vào tầng lớp này có những khó khăn nào?

Trả lời: Đó là tầng lớp có đủ nền tảng để nhận thức, họ chưa đủ thành đạt, chưa đủ mạnh để có thể bảo thủ và họ còn có chỗ để vươn lên. Tác động vào tầng lớp này khó vì họ là những người hiểu biết nên nếu anh nói sai thì họ sẽ phản ứng. Đại bộ phận các phản ứng đối với những thông tin không chính xác hoặc là những khuynh hướng truyền bá không chính xác của giới truyền thông là từ tầng lớp trung lưu. Cái khó chính là ở chỗ họ có hiểu biết cho nên họ không dễ chấp nhận chân lý một cách mù quáng, một cách vô điều kiện. Còn tầng lớp thượng lưu, nhất là tầng lớp thượng lưu chính trị thì họ không chấp nhận gì cả ngoài cái họ muốn và cái họ cần. Cái bế tắc của xã hội hiện nay là làm thế nào để họ chấp nhận cả những cái khác, chính vì thế nên tôi mới viết sách. Viết sách là để cải tạo giới thượng lưu mà muốn cải tạo giới thượng lưu thì không phải là dạy khôn họ mà phải chỉ ra cho họ thấy rằng nếu họ không chấp nhận điều A, điều B, điều C thì họ sẽ phải đối mặt với một cuộc cách mạng, đối mặt với sự thất thiệt.

Hỏi: Nhưng dường như đó là một điều không tưởng?

Trả lời: Không, nó không hề không tưởng. Chúng ta vẫn chịu ảnh hưởng của quan điểm đấu tranh giai cấp mà không nhận ra rằng giới thượng lưu của nhiều quốc gia trên thế giới vẫn tự cải tạo mình. Họ muốn tiếp tục ở trên tầng thượng lưu thì họ phải đo đạc sự phản ứng của những người ở dưới và phải có giải pháp phù hợp với những người này, đấy là bản chất của hoạt động được gọi là xây dựng chính sách.

Hỏi: Tại sao ông lại cho rằng nên tác động đến tầng lớp trung lưu mà không phải là tầng lớp thấp?

Trả lời: Bây giờ, nếu chúng ta đào tạo 100 tiến sĩ hoặc tăng tín dụng cho học sinh đại học thì chưa biết chương trình nào tốn kém nhiều hơn. Cho nên, việc tác động vào đâu phải được cân nhắc dựa trên những đánh giá về hiệu quả của đầu tư. Có thể nói giới thượng lưu là những nhà đầu tư bởi họ là giới chịu trách nhiệm về vận mệnh của xã hội, về vận mệnh của thể chế mà họ đang đại diện, nên họ phải nghiên cứu các cấu trúc xã hội để quyết định đầu tư. Còn tầng lớp thấp thì sao? Tầng lớp thấp là tầng lớp có khả năng khủng bố. Chúng ta có thấy giới trung lưu đi biểu tình đâu? Giới trung lưu chỉ viết báo, viết sách chỉ trích, còn đi biểu tình, phá phách, hoặc lấy cắp thì không phải giới trung lưu. Tất nhiên mỗi một lực lượng xã hội đem lại một nguy cơ khác nhau và do đó, chính sách cũng phải đối mặt với những nguy cơ khác nhau. Có những chính sách để hạn chế nguy cơ A và song song với nó cũng có những chính sách để kìm hãm nguy cơ B. Chính sự nhận thức xã hội bằng những nội hàm phức tạp như vậy cũng tạo ra tính đa dạng trong một chính sách. Qua tất cả những chuyện như vậy chúng ta có thể rút ra một kết luận là những người làm chính sách phải rất có trình độ.

Hỏi: Khi tác động đến tầng lớp trung lưu thì liệu có tạo ra hiệu ứng ngược lên tầng lớp thượng lưu hay không, thưa ông?

Trả lời: Có, vì tầng lớp trung lưu bao giờ cũng muốn vươn lên để thay thế tầng lớp thượng lưu và bao giờ cũng có nguy cơ rơi xuống tầng lớp thấp. Vì thế họ luôn luôn phấn đấu để không rơi xuống tầng thấp và có thể vươn lên tầng thượng lưu. Hiện tượng rơi xuống được gọi là hiện tượng tha hoá, hiện tượng vươn lên được gọi là hiện tượng phát triển.

Hỏi: Vậy theo ông để tác động vào tầng lớp trung lưu phải dùng phương pháp nào?

Trả lời: Gợi ý. Bởi vì nếu nghĩ hộ thì chúng ta sẽ làm biến mất tầng lớp trung lưu, tức là chúng ta thụ động hoá tầng lớp trung lưu. Đấy cũng chính là thất bại của chính sách giáo dục, chính sách văn hoá của xã hội chúng ta. Chúng ta vẫn phổ biến các tín điều, chúng ta không khuyến khích tư duy độc lập nên chúng ta không có một tầng lớp trung lưu đủ năng động để vươn lên thượng lưu mà chúng ta có một tầng lớp trung lưu luôn luôn có nguy cơ rơi xuống tầng thấp, rơi xuống từng phần và rơi xuống phổ biến nhất là trong đời sống vật chất.

Gợi ý có thể được thực hiện bởi rất nhiều cách: gợi ý, động viên, khích lệ, ca ngợi... Gợi ý là một triết lý chứ không phải là một phương pháp. Tôi cho rằng bản chất của khoa học là gợi ý, còn ai đó nghĩ rằng mình có thể nghĩ hộ thiên hạ thì đấy là ảo tưởng.

Hỏi: Nếu theo cách phân nhóm khác, chẳng hạn phân nhóm theo thế hệ thì theo ông nên chọn đối tượng nào đầu tiên?

Trả lời: Đầu tiên nên chọn lớp trẻ, lớp trẻ là rất quan trọng. Văn hoá có thể được truyền bá đến tận trẻ sơ sinh. Nếu chỉ cho đứa trẻ ăn sữa bột công nghiệp thôi thì nó sẽ xa tự nhiên, nó bị cắt đứt quan hệ với tự nhiên ngay từ bầu sữa mẹ. Con người càng gắn với tự nhiên bao nhiêu càng đúng đắn bấy nhiêu, càng nhiều nhân tính bấy nhiêu. Vì thế, gợi ý với lớp trẻ càng sớm càng tốt. Giữa việc chữa một cái nhà nứt được thiết kế một cách xấu xí với việc đập nó đi để xây một cái nhà mới, chưa biết cách nào tốn kém hơn. Đối với bọn trẻ, chúng ta cần phải thiết kế và xây dựng ngôi nhà mới, nhất là xét theo quan điểm đa dạng tinh thần thì càng sớm càng tốt. Tôi nhận ra khuyết điểm của con trai tôi từ khi nó còn bé. Nó chỉ thích mặc đồng phục. Đến trường mặc đồng phục, về nhà cũng mặc đồng phục, ngày nghỉ cũng mặc đồng phục. Tôi nói với nó rằng nếu con không thay đổi thì con sẽ hỏng, bởi vì con chỉ mặc một thứ tức là con chỉ thích thứ ấy, con chỉ thích thứ ấy thì con sẽ nhầm lẫn trong việc đánh giá những đối tượng quan hệ với con và con làm cho các đối tượng có thể quan hệ với con trở nên đơn điệu.

Hỏi: Nếu theo phân loại nghề nghiệp thì sao, thưa ông?

Trả lời: Nghề nghiệp không phải là con người cụ thể mà nghề nghiệp là những chức năng xã hội, vì thế cho nên truyền bá những kiến thức để hoàn tất, để hoàn chỉnh những chức năng xã hội thì nó sẽ làm cho con người có tiêu chuẩn rõ ràng trong việc lựa chọn nghề nghiệp của mình, lựa chọn tương lai của mình. Đó là một cách tốt.

Muốn tác động theo nghề nghiệp thì phải rất linh hoạt bởi vì các nghề nghiệp cũng có sự phân hoá. Ví dụ, nghề luật sư chẳng hạn, khi chúng ta có một hệ thống luật pháp chung chung thì luật sư là những người biết các thứ chung chung. Nhưng đến một mức nào đó, chúng ta bắt đầu chuyên môn hoá thì chúng ta có luật sư hình sự, luật sư dân sự, luật sư giải quyết tranh chấp kinh tế, luật sư giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ... Trong nhóm những luật sư về sở hữu trí tuệ chẳng hạn thì có luật sư chuyên về sáng chế, luật sư chuyên về các nhãn hàng hoá… Các chức danh nghề nghiệp như vậy lệ thuộc vào sự phát triển, sự phân hoá của các nghề nghiệp. Cái đó phải cập nhật thường xuyên.

Truyền thông hiện nay đang làm tốt về chuyện này, tuy nhiên, vẫn chạy theo xã hội chứ chưa gợi ý, thấy xã hội để ý đến nghề gì thì nói nhiều đến nghề ấy. Truyền thông cần phải cố gắng để gợi ý, phải quan sát sự biến động của nhu cầu. Không quan sát được sự biến động của nhu cầu đời sống xã hội trong quá trình phát triển của nó thì anh rất khó để gợi ý cho sự xuất hiện của các nghề nghiệp mới cũng như hoàn chỉnh các tiêu chuẩn của một nghề nghiệp cũ.

Hỏi: Ông nói rằng nên tác động vào tầng lớp trung lưu bởi vì đấy là tầng lớp nhạy cảm nhất. Xin ông phân tích cụ thể hơn là nên chọn những nhóm nào trong tầng lớp ấy?

Trả lời: Tầng lớp trung lưu trong xã hội chúng ta có 3 nhóm. Thứ nhất là các quan chức trung cấp của chính phủ, thứ hai là nhóm công chức, nhóm thương nhân và thứ ba là nhóm các nhà khoa học. Đấy là 3 nhóm nhỏ thuộc về tầng lớp trung lưu.

Hỏi:Trí thức thông thường mà không phải nhà khoa học thì sao?

Trả lời: Rất khó để gọi họ là tầng lớp trung lưu, họ được xếp vào các bộ phận bên rìa của nhóm, mà muốn tác động đến các nhóm bao giờ cũng phải tác động đến hạt nhân của nó. Nói đến trí thức lớp dưới là rất khó, vì bây giờ bằng thật, bằng giả lẫn lộn, cho nên phải nói đến các nhà khoa học, bởi vì tất cả những người có học thật đều muốn vươn lên. Chúng ta không truyền bá đến tầng lớp không có lý tưởng, không có khát vọng, không có ham muốn. Trí thức mà không ham muốn thì không thể vươn lên. Quan chức, công chức hay thương nhân mà không ham muốn thì cũng không thể vươn lên được. Chúng ta phải tác động vào cái nhóm muốn vươn lên ấy và phải để cho các phần tử không vươn lên rơi tự do xuống tầng thứ ba, bởi vì đấy chính là quy luật đào thải.

Hỏi: Vậy theo ông, có thể xác định tầng lớp trung lưu bằng những tiêu chuẩn nào?

Trả lời: Có quốc gia lấy thu nhập, có quốc gia lấy học vấn, có quốc gia lấy chức tước làm tiêu chuẩn để định nghĩa tầng lớp thượng lưu hay trung lưu. Thế giới cũng không có định nghĩa thống nhất về chuyện này. Người ta chỉ ang áng trung lưu là có hiểu biết tương đối, có học vấn tương đối, có thu nhập tương đối và có lý tưởng phát triển một cách tương đối. Không ai chỉ ra một cách cụ thể người này là trung lưu, người kia là thượng lưu được và nếu làm như thế thì chúng ta lại rơi vào lý thuyết giai cấp của Marx trong quá trình phân loại.

Trong xã hội chúng ta, người ta thường xem trọng hai tiêu chuẩn xã hội một cách có truyền thống là chức tước và học vấn. Gần đây người ta mới kết nạp thêm nhóm thương nhân, tức là thêm tiêu chuẩn tài sản. Tài sản chính là kết quả của việc sử dụng một cách có hiệu quả, một cách đúng đắn các kiến thức, cho nên, cần phải chấp nhận nhóm có tài sản tốt là nhóm trung lưu. Thậm chí, khi xã hội phát triển đến một mức độ nào đó thì có thể thừa nhận nó là tầng lớp thượng lưu.

Hỏi:Nhưng có lẽ khi xem xét như là đối tượng tác động của truyền thông thì người ta sẽ chọn học vấn?

Trả lời: Không phải như vậy. Hiện nay truyền thông đang chọn một cách rất tự nguyện tầng lớp thương nhân vì lý do có thể kiếm được tiền từ họ. Truyền thông cũng là một loại hình dịch vụ kiếm tiền. Sở dĩ giới truyền thông chọn phục vụ nhà nước là bởi vì họ là sở hữu của nhà nước. Có thể nói, giới truyền thông chọn nhà nước bởi vì họ sợ, chọn trí thức bởi vì họ nể và chọn thương nhân bởi vì họ cần. Chúng ta cần phải nhận thức rất rõ ràng những quy luật vụ lợi của truyền thông. Hiện nay mật độ tác động đến giới thương nhân và cho giới thương nhân đang chiếm trên 50% thời lượng của truyền thông, thậm chí còn lớn hơn.

Hỏi:Có một quyển sách tên là "Điểm bùng phát" mới xuất bản có nói rằng có thể chọn những nhóm đối tượng nhỏ nhưng nó có tác động lan truyền và sức ảnh hưởng rất lớn.

Trả lời: Tôi chưa đọc quyển sách ấy nhưng kết luận ấy là kết luận rất lý thuyết, nó đúng với những xã hội mà tất cả các quy luật đã bắt đầu chuẩn, tức là quy luật truyền dẫn đã được thừa nhận một cách khách quan cho nên có thể chọn một nhóm nhỏ. Ở Việt Nam để chọn một nhóm nhỏ mà có tác động truyền dẫn nhất thì tốt nhất là chọn những người trong lãnh đạo và như vậy thì chúng ta lại rơi vào trạng thái đơn điệu. Cho nên, về mặt kỹ thuật truyền thông mà nói, chọn một nhóm nhỏ đối tượng có ảnh hưởng lớn là đúng nhưng sự lựa chọn ấy rất rủi ro.

Hỏi: Quay trở lại vấn đề lúc trước ông nói là phải giải quyết ba khâu là nhận thức, khả năng và nhu cầu. Xin ông cho biết cần phải tiếp cận như thế nào để giải quyết tốt cả ba khâu đó?

Trả lời: Đấy là ba khâu khác nhau của một công nghệ tác động, là ba vùng khác nhau để hình thành sự phát triển. Có nhiều cách tiếp cận. Ví dụ, đối với tầng lớp trung lưu, nếu chọn giới trí thức thì phải bắt đầu từ nhận thức, chọn giới chính trị thì bắt đầu từ ham muốn, chọn giới thương nhân thì phải bắt đầu bằng tất cả. Giới chính trị là tập hợp những con người ham muốn nhiều nhất. Ham muốn là động lực cơ bản của đời sống chính trị. Sự ham muốn của giới chính trị là ham muốn tổng hợp vì chính trị là một đối tượng, một khái niệm tổng hợp. Trong thời đại hiện nay có một thuật ngữ để mô tả trạng thái tổng hợp của các ham muốn chính trị, đó là phát triển, đây là trạng thái lành mạnh. Còn trạng thái không lành mạnh của ham muốn chính trị là phát triển quyền lực. Hay nói cách khác, phát triển sức mạnh của một nhà nước, của một thể chế là mặt tiêu cực của sự phát triển của nhu cầu chính trị, còn phát triển các giá trị xã hội, giá trị cá nhân là mặt lành mạnh. Biểu hiện của sự lành mạnh của các nhu cầu chính trị là phát triển xã hội dân chủ.

Hỏi: Nhưng giới chính trị bao giờ cũng ham muốn quyền lực?

Trả lời: Quyền lực luôn luôn là ham muốn của mọi giới chính trị ở mọi thời đại và mọi quốc gia. Vấn đề đặt ra là thể chế nào thì sinh ra loại ham muốn quyền lực ấy. Những ham muốn của người đánh cờ thì phải đi theo quy tắc của luật chơi cờ, những ham muốn của người soạn nhạc phải đi theo các quy luật của âm nhạc. Tóm lại là thừa nhận các lẽ phải truyền thống, các quy tắc truyền thống thì mọi ham muốn đều lành mạnh cả.

Hỏi: Ông có nói về một thực tế là giới truyền thông thuộc sở hữu của nhà cầm quyền nên họ phải tuyên truyền những gì mà nhà cầm quyền muốn, trong trường hợp này thì truyền thông có phát huy tác dụng được không, thưa ông?

Trả lời: Nó có tác dụng với nhà cầm quyền, nhưng chưa chắc đã có tác dụng đối với sự phát triển của xã hội. Nó chỉ có tác dụng với cả hai trong trường hợp nhà cầm quyền muốn xã hội phát triển. Giới truyền thông trong những xã hội lành mạnh luôn thuộc về xã hội, thuộc về nhân dân. Giới truyền thông phải là một tổ hợp đa dạng, phong phú phản ánh các nguyện vọng, các nhu cầu, các đòi hỏi. Nó có nghĩa vụ phát triển các nhu cầu, các loại năng lực, các loại hiểu biết của các lực lượng khác nhau của xã hội.

Hỏi:Đa phần các chương trình truyền thông của chúng ta hiện nay đều có sự khấp khểnh giữa cái sự thật mà người ta muốn biết với cái định hướng. Theo ông, cần phải giải quyết sự khấp khểnh đó bằng cách nào?

Trả lời: Phải xác lập quyền tự do truyền thông và không gọi nó là tự do ngôn luận theo nghĩa cổ điển mà phải xem nó như tự do thông tin.

Khi chúng ta định giải quyết những vấn đề vĩ mô trong những điều kiện cụ thể như thế này thì chúng ta không thể đòi hỏi có đáp số nhanh, có đáp số trông thấy được. Chúng ta phải chờ đợi và kỳ vọng hay là chúng ta phải xấp xỉ về kết quả, vì thế nên chúng ta phải đòi tự do. Trước khi chúng ta đòi thêm tự do thì chúng ta phải khai thác hết cái quyền tự do đã có, cho nên, phải nghĩ ra các loại ngôn ngữ, các loại câu hỏi, các loại giải pháp trong phạm vi vùng tự do chúng ta đang có. Khi nói những chuyện như thế này là chúng ta đang nói về vấn đề rất lớn trong những điều kiện rất hạn chế. Tôi không dám tự mãn để nói rằng đấy là một sáng tạo, nhưng đấy có thể được coi là một sáng tạo về mặt phương pháp tác động xã hội. Tôi đã đưa ra nguyên lý "tự do sinh ra con người", có nghĩa là không có tự do thì không có con người. Thay vì đòi tự do thì chúng ta đòi làm người, và tự nhiên nó sẽ dẫn đến tự do.

Tính đa dạng của văn hóa
ChúngTa.com @ Facebook
Thống kê truy cập
Số lượt truy cập: .
Tổng số người truy cập: .
Số người đang trực tuyến: .
.
Sponsor links (Provided by VIEPortal.net - The web cloud services for enterprises)
Thiết kế web, Thiết kế website, Thiết kế website công ty, Dịch vụ thiết kế website, Dịch vụ thiết kế web tối ưu, Giải pháp portal cổng thông tin, Xây dựng website doanh nghiệp, Dịch vụ web bán hàng trực tuyến, Giải pháp thương mại điện tử, Phần mềm dịch vụ web, Phần mềm quản trị tác nghiệp nội bộ công ty,