Bộ phim “Nền giáo dục cấm đoán” – Chưa từng có những nền giáo dục tạo ra con người tự do

04:47 CH @ Thứ Ba - 21 Tháng Mười, 2014

Bộ phim “Nền giáo dục cấm đoán” (La Educacion Prohibida) được sản xuất năm 2012 tại Arghentina, bởi đạo diễn Germán Doin là một bộ phim tài liệu với cái nhìn thẳng thắn về bản chất của mọi nền giáo dục. Lấy bối cảnh của nền giáo dục Arghentina, nhưng vấn đề của các nhà làm phim đặt ra lại mang tính toàn cầu.

Bộ phim nêu ra thực trạng rằng các trường học ngày nay không dậy cho học sinh, sinh viên các kiến thức hữu ích hay đạo đức, nhân phẩm, mà vốn dĩ chỉ là các trại trông trẻ, hay nói nặng nề hơn, là nhà tù. Trong nhà tù này, học sinh, sinh viên phải trải qua hết thời hạn, các quy trình đo đếm (điểm chác, tiêu chuẩn), và không được nói lên tiếng nói thật sự của mình…

Bên cạnh đó, nhà làm phim cho chúng ta nhìn thấy tiến trình phát triển của nền giáo dục: Ở Athen, giáo dục bắt buộc chỉ dành cho nô lệ; ở Sparta, giáo dục để đào tạo quân nhân phục vụ quân đội; trong thời Trung Cổ, giáo dục trở thành công cụ tuyên truyền của nhà thờ… Nền giáo dục thời Khai Sáng, được các nhà làm phim gọi tên một cách rất mỉa mai: “sự chuyên chế của Khai Sáng”, là thời điểm ý tưởng về “giáo dục phổ thông” bắt đầu “đại chúng, miễn phí và bắt buộc”. Bản chất của nền giáo dục Khai Sáng là ngăn chặn các cuộc nổi dậy giống như đã diễn ra ở Pháp ở thế kỷ 17,18, bằng cách tạo ra các đám đông biết vâng lời và dễ bảo. Mô hình giáo dục phổ thông này nhanh chóng lan từ Đức sang khắp Châu Âu và Châu Mỹ. Thậm chí khi đã được tư nhân hóa thì chính những tập đoàn lại lợi dụng trường học để tạo ra những “công nhân thông minh” cho mình. Cho đến nay, mô hình giáo dục phổ thông có từ thời “Khai Sáng” vẫn chi phối thế giới.

Người viết lời bình cho bộ phim này đã có một câu bình rất sâu sắc: “Dây chuyền sản xuất hàng loạt là một ví dụ cho nền giáo dục, giáo dục được áp đặt lên đứa trẻ có thể so sánh với quá trình sản xuất ra một sản phẩm, vì thế đòi hỏi các bước cụ thể và bắt buộc theo một trình tự cụ thể: Gom nhóm trẻ nhỏ theo độ tuổi và các cấp học. Và từng giai đoạn chúng sẽ làm việc với các môn học cụ thể, nội dung học được đảm bảo hiệu quả và được thiết lập kỹ lưỡng bởi một chuyên gia.” (Chuyên gia ấy chính là giáo viên)… Một trong số những nhân vật được phỏng vấn đã nhận định “Nhưng giáo dục không được thiết kế bởi các nhà khoa học,… nực cười thay, nó chẳng phải do các nhà giáo dục, mà thực ra là bởi đám quan lại và tay sai, những kẻ đéo bao giờ biết dạy học là như thế nào” hay “Giáo viên là công chức của bộ máy lãnh đạo, và họ phải nghe lời chủ: mày dạy thế này, cái nọ, cái kia và phải theo cách này”…Chúng ta có thể thấy, nền giáo dục phổ thông không tạo ra những con người tự do khi phải học cùng một thứ, học sinh – sinh viên bị đồng hóa với điểm số, bị đào tạo như trong nhà tù hoặc quân ngũ bằng các hồi chuông và các kỷ luật nghiêm ngặt. Bộ phim đã đưa ra một vấn đề sai lầm của mọi nền giáo dục, đặc biệt là giáo dục Khai Sáng, đó là giới hạn nền giáo dục ở trong khuôn khổ trường học.

Vậy làm thế nào để có một nền giáo dục phát triển con người một cách tự nhiên nhất. Điều này chỉ có thể đến từ việc tìm hiểu bản thể của con người, tiềm năng phát triển và độ tuổi phát lộ tài năng của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, người lớn thường chẳng hiểu gì về trẻ con và cũng không thật sự quan sát chúng.

Các nhà làm phim cho rằng bản chất của con người là ham học hỏi. Trẻ con luôn mồm hỏi người lớn câu hỏi “Tại sao?”, chúng có đầy đủ óc lý luận, sự sáng tạo, trí tưởng tượng… nhưng trường học đã hủy hoại toàn bộ các khả năng này. Trẻ con có thể một cách rất tự nhiên, nhanh chóng nắm bắt các quy luật tự nhiên và thích ứng với môi trường xã hội, thậm chí là khả năng tự điều khiển bản thân mình. Xã hội thậm chí không cần đến trường học, chúng ta chỉ cần tạo dựng các môi trường để trẻ có thể phát triển tự nhiên. Đó sẽ là tương lai của nền giáo dục, nơi không có sự áp đặt chân lý, không có sự nhồi sọ, không có sự đánh giá, một môi trường được tạo dựng nên nền tảng của các cảm xúc tích cực chứ không phải bằng các hệ thống lý thuyết.

Mời các bạn xem bộ phim “Nền giáo dục cấm đoán”, bật nút CC để xem Phụ đề Tiếng Việt:

Chúng ta không chỉ chờ đợi những cuộc cải cách giáo dục nữa. Nhiệm vụ của chúng ta là phải tạo ra một cuộc Cách mạng trong giáo dục. Chúng ta cần thay thế mô hình giáo dục phổ thông của thời Khai Sáng bằng những mô hình nhân tính hơn, tự do hơn và thực tế hơn. Đã đến lúc các nhà giáo dục phải nghiêm túc nhận định rằng nhu cầu định hướng xã hội bằng cách định hướng tư tưởng của trẻ em là một sai lầm ngớ ngẩn. Họ phải chấp nhận xã hội là một thể phức tạp và hỗn độn, mỗi cá nhân là duy nhất, có trạng thái tâm lý, có mục tiêu, có tiền trình phát triển khác biệt.

Khi xem bộ phim này, tôi lại nhớ tới một loạt những tác phẩm nêu cao sự tự do giáo dục như: ca khúc của Pink Floyd “Another Brick in the wall” với lời kêu gọi “Hey, teacher, leave the kids alone”; cuốn tiểu thuyết “Tottochan – cô bé bên cửa sổ” với lớp học trên con tàu mà “ngồi học ở đây sẽ giống như đang trong một chuyến đi dài, cứ đi mãi, đi mãi” ; hay bộ phim “The dead poet society” với lời dạy của thày giáo John Keating “Các em phải cố gắng tìm được tiếng nói của các em. Bởi vì nếu em càng chần chừ, em càng có nguy cơ không tìm được nó. Thoreau đã nói, Đa số mọi người sống một cuộc đời trong vật vã thinh lặng.” Đừng cam chịu điều đó. Hãy vỡ tung! Đây chính là thời điểm để vỡ tung!” ,…(Bản dịch của Nguyễn Hoàng Huy)

Còn các bạn thì sao? Các bạn đã sẵn sàng để “vỡ tung”?

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Tự do học thuật: Sinh lộ của một nền văn minh

    26/01/2019Bùi Văn Nam Sơn"Tư cách người trí thức" theo nghĩa rộng, chỉ những ai được thụ hưởng nền giáo dục đại học và "có năng lực diễn đạt ý kiến dưới hình thức văn bản". Vì thế, môi trường đại học là nơi thể hiện quyền tự do này một cách tập trung và đậm đặc nhất...
  • Khai phá và hoàn thiện con người tự do

    16/01/2019Thư Hiên (thực hiện)GS Hoàng Tụy cho rằng, sau hàng thập niên đi lạc hướng, giờ đây giáo dục Việt Nam đã có dấu hiệu tìm được đúng đường. Mục tiêu tổng quát của Đề án Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, “giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân”, là một minh chứng rõ nét...
  • Thân xác và... tự do

    06/11/2017Bùi Văn Nam SơnTrở lại với quan niệm về con người, ta không thể không nhắc đến René Descartes (1596 – 1650) và Immanuel Kant (1724 – 1804). Ông trước được
    tôn vinh là cha đẻ của triết học hiện đại. Ông sau cũng là một đại triết
    gia, đồng thời là người thực sự khai sinh môn nhân học, tức khoa học về
    con người, theo nghĩa hiện đại...
  • Con người tự do là đích đến của giáo dục

    22/09/2015Lê Ngọc Sơn thực hiệnTuy nhiên, nếu bắt buộc phải gọi tên một khủng hoảng thế hệ, thì có lẽ đó là việc phần lớn người trẻ đã để mặc đời sống vật chất cuốn đi mà không nhận ra đang có khủng hoảng về các giá trị tinh thần. Nói một cách khó nhọc và tù mù kiểu truyền thống thì đó là cuộc khủng hoảng không có khủng hoảng. Tức là anh bình chân như vại, vô cảm với các giá trị tinh thần.
  • Quốc khánh: Đối thoại về Độc lập - Tự do

    30/08/2015Phạm Mạnh Hùng (thực hiện)Nhân dịp kỷ niệm 66 năm Ngày Quốc khánh 2/9, chúng tôi mời ông Nguyễn Trần Bạt đối thoại về chủ đề: Độc lập - Tự do - Hạnh phúc. Đây là tiêu ngữ thiêng liêng được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt dưới Quốc hiệu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (nay là nước Cộng hòa XHCN Việt Nam), từ khi lập nước đến nay...
  • 'Con người tự do' là đích đến của giáo dục

    15/06/2015Chi Mai thực hiệnMở trường trên mạng, TS Giáp Văn Dương theo đuổi triết lý "trên một mệnh đề duy nhất: Con người tự do là đích đến của giáo dục"...
  • Con người tự do vẫn là ý niệm xa lạ

    03/06/2015Hải Tâm (thực hiện)Quả thật là giới trẻ Việt Nam rất thiệt thòi khi ý niệm về con người tự do vẫn là một điều xa lạ, và xa xỉ, trong xã hội. Cái được nói đến thường xuyên hơn là trách nhiệm công dân.
  • Độc lập, và Tự do

    07/05/2015Hoàng Hồng MinhĐộc lập, và tự do, chúng không những phải đi cùng nhau, mà phải
    luôn luôn được chăm chút, được bảo dưỡng, được kiểm nghiệm lại, không
    ngừng, không nghỉ. Chỉ cần một cộng đồng lơ là, tuột tay khỏi chúng, là
    những điều khủng khiếp nhất trong lịch sử lại có thể ngóc đầu trở lại.
    Làm người là một cố gắng bền bỉ, công minh, dứt khoát để gìn giữ và đi
    về được bến bờ của nhân hậu và tự do...
  • Con người tự do, nhân ái là đích đến của giáo dục nhân cách

    22/01/2014Lại Nguyên ÂnCon người là sinh vật xã hội, mọi cá thể người được sinh ra đều cần được trải qua một quá trình "xã hội hóa" để trở thành sinh vật xã hội như những con người khác. Nhân cách là kết quả của quá trình ấy...
  • Sáng tạo chỉ đến khi có tự do

    20/09/2013Đình PhúTôi nghĩ tạo nên con người tự do là đích đến của giáo dục, bởi tự do là khát khao muôn thuở của con người. Điều này không chỉ đúng với mỗi cá nhân, mà còn với cả các quy mô dân tộc. Lịch sử đã chứng kiến biết bao cuộc chiến vùng dậy của các dân tộc bị áp bức để giành lấy tự do mà Việt Nam là một dân tộc điển hình. Tự do cũng là đích đến của văn hóa, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo... Trong tự do, con người có cơ hội được khám phá và thể hiện mình một cách trọn vẹn...
  • "Nên tạo môi trường tự do học thuật….”

    26/08/2013Lâm Tuyền thực hiệnTôi rất thích câu châm ngôn của người Ấn Độ: “Thà đốt một que diêm còn hơn là ngồi yên nguyền rủa bóng tối”. Góp sức vào đổi mới giáo dục bằng những việc có thể là nhỏ,  nhưng thiết thực...
  • Đất đai, giáo dục và tự do

    14/12/2012Phạm Hồng SơnNăm 1215 tại Anh quốc một nhóm chủ đất đã hợp nhau lại bắt vua phải cam
    kết tôn trọng một số quyền tự do của họ, trong đó, đương nhiên, có quyền
    định đoạt, sở hữu về đất và các lợi tức từ đất. Cam kết đó có cái tên
    Latin rất nổi tiếng: Magna Carta (Đại Hiến chương 1215). Tinh thần tự do
    cho đất, độc lập với kẻ cầm quyền của Magna Carta, dù phải trải qua rất
    nhiều thử thách, đã được duy trì và bảo tồn cho tới tận ngày nay...
  • xem toàn bộ

Nội dung khác