Người Việt giàu hay nghèo tưởng tượng?

09:44 SA @ Thứ Năm - 10 Tháng Chín, 2015

TT&VH tiếp tục cuộc trò chuyện cùng Nhạc sĩ Dương Thụ và TS Nguyễn Văn Trọng về sự tưởng tượng...

TT&VH:Theo các ông, người Việt chúng ta giàu hay nghèo tưởng tượng?

Nhạc sĩ DươngThụ (D.T): Câu này thì hơi khó… Nói về sự tưởng tượng của người Việt tôi thấy có lúc giàu, nhưng cũng có lúc nghèo. Nhiều đình chùa ở miền Bắc mà tôi biết, xem các chạm khắc, tượng chùa, thấy sự tưởng tượng của các cụ ngày xưa giàu có vô cùng. Âm nhạc dân gian Việt Nam giai điệu rất hay, ví như bài Cò lả. (hát một đoạn) Con cò, cò bay lả, lả bay la…, rất là gợi. Tuy nhiên có thời kỳ lại thấy sự nghèo nàn trong tưởng tượng: vẽ giống nhau, hát một kiểu…

TS Nguyễn Văn Trọng (N.V.T): Xét về mặt nhân chủng, không thể nói ai giàu/hay nghèo tưởng tượng hơn ai. Vấn đề nằm ở chỗ con người nào cũng vừa tồn tại độc lập như một thế giới riêng lại vừa tồn tại trong cộng đồng người. Con người không thể tồn tại ngoài cộng đồng. Anh ta chia sẻ những giá trị sâu xa của cộng đồng. Anh ta thuộc về cộng đồng nào là do số phận. Và sự khác biệt của cộng đồng này với cộng đồng kia là do những tiến trình khác nhau của lịch sử. Tùy theo môi trường, điều kiện sống,... mà dân tộc này có thể giàu hoặc nghèo tưởng tượng hơn so với dân tộc khác. Ở lĩnh vực khoa học, người Việt Nam nghèo tưởng tượng. Khoa học có thể coi như một “đặc sản” của phương Tây. Nhưng khi khoa học đã hình thành rồi thì nó có thể truyền bá từ tộc người này sang tộc người khác và trở thành tài sản chung của loài người.

Nhưng ở lĩnh vực nghệ thuật và tư tưởng thì nền văn minh nào cũng có những thành tựu phong phú; phương Đông cũng có rất nhiều nhà tư tưởng lớn (Lão Tử, Khổng Tử...). Về mặt này, sự yếu kém của chúng ta mới đáng bàn.

Lịch sử cho thấy, sự hình thành, nở rộ các nền văn hóa đều liên quan tới những thời kỳ có sự tự do tư tưởng, như thời La Mã cổ đại, thời Phục hưng ở phương Tây hay thời Xuân Thu Chiến Quốc ở Trung Quốc,… Việt Nam ta có một giai đoạn tôi cho là kỳ lạ, là thời kỳ bị Pháp xâm chiếm. Lúc đó Pháp chưa bình định được toàn Việt Nam, chưa áp đặt được tư tưởng thực dân trong khi tư tưởng Nho giáo đã lỗi thời và đã mất vị thế áp đặt. Hoàn cảnh đó đã tạo nên một khoảng trống tinh thần trong xã hội, nó đã đẻ ra hàng loạt những giá trị mới: chữ Quốc ngữ, văn xuôi, thơ, kịch nghệ, tân nhạc, báo chí, áo dài…, xuất hiện phong trào Thơ Mới hay thế hệ họa sĩ tài năng Trường cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương... Theo đánh giá của tôi thì đây là thời gian phát triển rực rỡ bậ c nhất của văn hóa Việt Nam.

TT&VH: Thế còn người Việt Nam hiện tại thì sao? Các ông nghĩ thế nào về sự tưởng tượng trong con người Việt Nam đương đại?

N.V.T: Hiện nay có vẻ tâm lý thực dụng đang thống trị. Tưởng tượng nhiều chỉ thêm phiền nhiễu. An toàn nhất với nhiều người có lẽ là kiếm tiền. Mọi trí tưởng tượng chỉ nhằm vào chuyện làm sao kiếm được nhiều tiền. Tôi có thể nói không đùa rằng hiện nay lĩnh vực sáng tạo nhất của người Việt là kiếm tiền, với đủ các chiêu thức…

D.T:… đến Tây cũng phải thua! Nói thế không có nghĩa là thế hệ trẻ nghèo tưởng tượng. Vấn đề là trong những cái chúng ta cần tưởng tượng phong phú thì nó lại nghèo, và ngược lại. Theo tôi vấn đề nằm ở giáo dục.

TT&VH: Trong cuộc đời mình, các ông ngưỡng mộ sự tưởng tượng nào nhất ở con người?

N.V.T: Nói thật là tôi luôn lo ngại mặt xấu của sự tưởng tượng. Xã hội mà tôi ngưỡng mộ là xã hội Bắc Âu, một nơi ít tưởng tượng, thay vào đó họ xây dựng được một xã hội tử tế, là xã hội ở trong đó con người có thể sống và thỏa mãn các mong muốn thiết yếu của mình, nhưng không vì thế mà phải nghiền nát những mong muốn và nhu cầu cũng thiết yếu ngang bằng của những người khác. Xã hội tử tế không kích thích trí tưởng tượng bay bổng, mà dựa trên nền tảng đạo đức đã biết và quen thuộc với mọi người: con cái không đuổi bố mẹ ra khỏi nhà, người có quyền chức không nhũng nhiễu dân… Thật sự là tôi không ngưỡng mộ trí tưởng tượng bay bổng.

D.T: Tôi cũng đồng ý với anh Trọng ở điểm này. Ba dân tộc mà tôi ngưỡng mộ nhất là Nhật, Đức và Ý, thì cả ba đều có giai đoạn bị các thế lực phát xít lên nắm quyền. Trí tưởng tượng của họ ghê gớm lắm. Họ đã tạo ra những điều tuyệt vời nhất. Và họ cũng tạo ra sự hủy hoại thế giới. Hình như “thằng” tưởng tượng ghê nhất chính là “thằng” phá hoại nhất.

N.V.T: Với tôi, cuộc sống chính là sự tưởng tượng lớn nhất.

TT&VH: Xin cảm ơn hai ông.

Áo dài, một “phát minh văn hóa Việt Nam” đầu thế kỷ 20

Nghệ sĩ Phùng Há trong chiếc áo dài Việt Nam

Trên chuyên đề Đẹp của báo Phong Hóa năm 1934, họa sĩ Nguyễn Cát Tường đã giới thiệu bộ sưu tập Hoa hồng giờ Tý, gồm những mẫu áo được đặt tên là Le Mur. Theo tiếng Pháp, Le Mur có nghĩa là Cát Tường. Dù tạo được tiếng vang lớn, nhưng áo Le Mur gặp phải sự chống đối khá kịch liệt từ phía những nhà Nho thủ cựu. Để chứng minh cho tính khả thi của trang phục do mình vẽ, họa sĩ Nguyễn Cát Tường đã hợp tác với hiệu dệt Cự Chung ở phố Hàng Bông để tung ra thị trường những áo Le Mur đầu tiên. Sau khi được họa sĩ Lê Phổ chỉnh thêm vài chi tiết, áo Le Mur đã thuyết phục phụ nữ từ Bắc đến Nam, mà những khách hàng nổi bật nhất lúc ấy phải kể đến nữ luật sư Nguyễn Thị Hậu, thứ phi Mộng Điệp và nghệ sĩ cải lương Phùng Há (theo Hoàng Thư).

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Biết tưởng tượng để dám mơ ước

    01/03/2014Trí tưởng tượng là sức mạnh khiến bạn tiến xa hơn những điều đã biết và chưa biết để sáng tạo ra điều không tưởng của riêng mình. Hoạ sĩ Paul Gauguin đã từng tuyến bố: “Để quan sát tôi nhắm mắt lại”. Thật đáng tiếc khi chúng ta thường hay quan tâm đến những gì hiện có hơn là những gì có thể tồn tại. Theo đó, hãy là một nguời biết tưởng tượng!
  • Trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức

    23/05/2013Lê Ngọc Sơn (thực hiện)Đó là khẳng định của nhà nghiên cứu giáo dục Phạm Toàn trong cuộc trao đổi với chúng tôi về chủ đề khai mở sự sáng tạo của người học.
  • Bài ca về nghị lực sống và trí tưởng tượng sáng tạo tuyệt vời

    26/05/2010Có thể đối với bạn hay với bất cứ một người nào khác thì viết một cuốn sách dày hơn 100 trang là một điều bình thường. Nhưng với một người liệt toàn thân, chỉ có thể giao tiếp với thế giới bằng những cái chớp mắt, và việc viết một cuốn sách như thế cần tới hơn 200.000 lần nháy mắt thì đó không phải là một việc bình thường, nếu không muốn nói là phi thường
  • Trí tưởng tượng mang đôi cánh ướt

    11/10/2008Đỗ Minh TuấnVăn hóa Việt Nam không khuyến khích thái độ cực đoan, mà luôn hướng đến sự dung hòa, giao thoa và cộng sinh giữa các chiều kích, các thế lực và các giá trị. Vì thế, nhà văn Việt Nam ít có những cảm xúc và suy nghĩ cực đoan làm động lực cho một trí tưởng tượng sáng tạo mãnh liệt, đi đến tận cùng. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc cá tính sáng tạo của nhà văn thường mờ nhạt.
  • Tưởng tượng và tài năng sáng tạo

    23/03/2006Nguyễn Chu Phác"Con người không biết tưởng tượng vẫn có thể thu thập được sự kiện. Nhưng nếu không có tưởng tượng sẽ không thể có phát minh vĩ đại, loài người sẽ không phát triển cả văn minh vật chất và văn minh tinh thần"... (Ti-mi-ria-zép)
  • “Tôi ngờ khả năng tưởng tượng của nhà văn ta”

    27/12/2005Thạch LinhNhà văn Trần Thanh Hà, vừa bảo vệ thành công Luận án thạc sĩ Nhận diện tiểu thuyết trinh thám Việt Nam trò chuyện...
  • Nhà bác học, thiên tài và trí tưởng tượng

    11/10/2005Đây là bài phỏng vấn nhà vật lý Mỹ nổi tiếng Richard Feynman của tạp chí La Recherche, được chọn là một trong những bài báo hay nhất trong số đặc biệt kỷ niệm 30 năm thành lập của tạp chí này...
  • Chúng ta không nhìn, mà tưởng tượng thế giới

    26/07/2005Thuận An (theo ABC)Những hình ảnh mà bạn nhìn thấy mấy phần thực, mấy phần hư? Các nhà khoa học khi quan sát não chồn sương - với cấu trúc gần giống não người - đã phát hiện 80% những gì con người biết về thế giới là do hình dung.
  • Nghệ thuật, trí tưởng tượng và nhà khoa học

    19/07/2005Tôi muốn mượn tiêu đề bài báo của giáo sư sinh lý học Robert Root-Berstein, Viện Đại Học tiểu bang Michigan, trên tạp chí Nhà khoa học Mỹ đầu năm 1997 để bàn về mối quan hệ giữa ý thức và vô thức, giữa trí tưởng tượng và tư duy phân tích trong sáng tạo văn học nghệ thuật và sáng tạo khoa học kỹ thuật, một chủ đề hấp dẫn từng gây nhiều tranh cãi không chỉ tại Việt Nam ta.
  • xem toàn bộ

Nội dung khác