Tương lai của sách giấy

02:21 CH @ Thứ Hai - 07 Tháng Tư, 2014

Bên thềm thế kỷ XXI, trước sự bùng phát của internet và loại hình kinh doanh trên mạng, người ta bắt đầu lo lắng cho tương lai của sách, như có lúc người ta đã lo cho tương lai của tiểu thuyết. Nỗi lo lắng này song chiếu số phận của tiểu thuyết và sách in trong lịch sử, rộng ra là văn học và công nghệ ấn loát, như là hai nhân tố đã mở ra thời hiện đại.

Bên thềm thế kỷ XIX, trước sự bùng phát của internet và loại hình kinh doanh trên mạng, người ta bắt đầu lo lắng cho tương lai của sách, như có lúc người ta đã lo cho tương lai của tiểu thuyết. Nỗi lo lắng này song chiếu số phận của tiểu thuyết và sách in trong lịch sử, rộng ra là văn học và công nghệ ấn loát, như là hai nhân tố đã mở ra thời hiện đại. Vậy sách in có mất đi khi chúng ta bước vào thời hậu hiện đại, và mọi chuyển biến nếu có sẽ đem lại hệ quả gì, chúng ta có thực sự phải lo lắng về điều đó? Jean-Claude Carrière và Umberto Eco đã có những trao đổi thú vị về vấn đề này với sự dẫn chuyện của Jean-Phillippe de Tonnac ở những năm cuối cùng của thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI. Tập hợp các đối thoại này vừa mới được dịch sang tiếng Việt dưới tiêu đề: Đừng mơ từ bỏ sách giấy1. Sự phủ quyết nỗi lo lắng về số phận của sách giấy ở hai nhân vật hàng đầu này, Carrière không chỉ trong tư cách nhà văn, nhà viết kịch và biên kịch mà còn với tư cách một người thông tuệ các vấn đề công nghệ, Eco không chỉ trong tư cách nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa và văn học cổ mà còn với tư cách một lý thuyết gia ký hiệu học, đã vượt lên trên mức độ cảm tính của những nhà sưu tầm sách cũng hàng đầu, đưa câu chuyện vào địa hạt của những phân tích lý tính, và gợi ra những suy tư về tương lai của sách giấy nơi bạn đọc.

Câu chuyện đầu tiên trong hơn mười câu chuyện về sách của Carrière và Eco là lời khẳng quyết: Sách in sẽ không chết. Carrière là người gợi vấn đề, bằng việc đề cập đến nhận định của một nhà tương lai học tại Hội nghị thượng đỉnh tại Davos năm 2008 rằng trong tương lai gần, thế giới phải đối mặt với bốn vấn đề: giá dầu mỏ, vai trò của nước, vị thế của châu Phi, và cái chết của sách in. Sự khơi gợi này, theo câu chuyện, sẽ từng bước bị chính Carrière phủ nhận, bằng kinh nghiệm đối diện với các ngành công nghệ, nhất là công nghệ truyền thông đa phương tiện, đối thủ cạnh tranh của sách in trong lĩnh vực giải trí và lưu truyền văn hóa. Còn với Eco, từ góc nhìn ký hiệu học, ông đưa ra những nhận định thực sự ấn tượng và thấu đáo: “Cuốn sách cũng giống như cái thìa, cái búa, bánh xe hay cái kéo. Một khi đã phát minh ra chúng rồi, bạn không thể làm tốt hơn được nữa… Sách đã chứng tỏ được bản thân nó, nên chúng ta không thể biết làm thế nào để làm ra một kiểu sách tốt hơn với cùng một mục đích sử dụng như vậy”. Eco hiểu rằng, sách giấy là phương tiện chuyên chở chữ viết, một cuộc cách mạng của loài người ngang tầm với việc tìm ra lửa, bởi “chữ viết là phần kéo dài của bàn tay, và theo nghĩa đó, nó gần như mang tính sinh học”. Sự khác biệt làm nên sức sống của sách giấy so với các phát minh về lĩnh vực văn hóa thông tin khác về sau, như điện ảnh, truyền thanh, truyền hình, internet, kể cả ebook, là bởi các phát minh sau này “không mang tính sinh học”. Chính tính sinh học làm cho sách in trường tồn với cuộc sống loài người, bằng tất cả các khả năng “tiến hóa sinh học” của nó, theo các con đường chọn lọc cả tự nhiên và nhân tạo.

Những câu chuyện tiếp sau đề cập đến những khía cạnh khác nhau của sách trong đời sống, lịch sử, sự lưu truyền, sự tiếp thu, sự lưu giữ, các cách thức mà sách ra đời, vượt qua các loại kiểm duyệt, trở thành một phần trong đời sống văn hóa, trong các bộ sưu tầm, sự tương tác với các kỹ thuật hỗ trợ thông tin và văn hóa khác,… Bằng lối nói hóm hỉnh, nên dù với rất nhiều thông tin, khả năng đan dệt đời sống của sách trong bức khảm văn hóa và thông tin đương đại, các tác giả vẫn níu giữ câu chuyện vào một sợi chỉ xuyên suốt, là tình yêu với các cuốn sách, sức sống và giá trị trường tồn của các cuốn sách. Có điều, tất cả không phải xuất phát từ một niềm tin duy ý chí, mà trong sự thức tỉnh về nỗi hoang mang hiện tại, mà như một lúc nào đó trong cuộc trò chuyện, cả Carrière và Eco đều thấu hiểu: “…ký ức của chúng ta ngắn ngủi vì quá khứ gần gây sức ép lên hiện tại và thúc đẩy nó, chèn ép nó về phía tương lai có hình dạng như một dấu hỏi to tướng. Hoặc như một dấu chấm than.” bởi “đây không phải là vấn đề ký ức tập thể sẽ bị mất …đúng hơn đây là vấn đề hiện tại dễ bị mất. Chúng ta không còn sống trong một hiện tại yên ả nữa, mà luôn cố gắng chuẩn bị cho tương lai.” Tương lai của sách nằm ở giữa sự do dự và sự chuẩn bị ngày một chóng vánh này. Theo các cách mà cuộc đối thoại giữa sách với người đọc sách và không đọc sách tạo nên.

---

1 Jean-Claude Carrière, Umberto Eco và Jean-Phillippe de Tonnac: Đừng mơ từ bỏ sách giấy, Hoàng Mai Anh dịch, Sao Bắc Media & NXB Thế giới, 2014.

Nguồn:Tia Sáng
Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Vì sao người Việt không mê đọc sách?

    19/04/2019Vương Trí NhànĐối tượng chúng tôi muốn nói tới trong bài này, không phải là một vài người Việt đặc tuyển, mà là người Việt nhìn bao quát, người Việt nói chung; Hành động “đọc” không đơn giản là việc ngồi vào bàn, mà là cả văn hóa đọc với cơ cấu phức tạp của nó...
  • 10 lý do thúc đẩy chúng ta đọc sách

    21/04/2018Lê Quỳnh Mai1) Bồi đắp sự thông minh.
    2) Tạo ra sự tưởng tượng phong phú.
    3) Tăng sự hiểu biết...
  • Tại sao người Nhật mê đọc sách?

    19/03/2017Nguyễn Xuân Xanh2Những lý do nào khiến dân tộc Nhật đã có một văn hoá đọc có thể nói vào bậc nhất thế giới? Văn hoá đọc này không phải chỉ bỗng dưng bùng nổ vào thời Minh Trị Duy Tân 1868 khi đất nước được mở cửa, hướng về phương Tây, mà có gốc rễ sâu xa từ thời Tokugawa 1600-1868, từ lúc dân tộc chỉ có văn hoá võ sĩ trên chiến trường, từ lúc thầy tu khoẻ mạnh cũng muốn ra trận để thi thố tài năng đi tìm hạnh phúc. Cách đây 300 năm Nhật Bản đã có những con số “khủng” về giáo dục và văn hoá đọc. Những lý do nào khiến cho một dân tộc võ sĩ lại trở thành mê đọc sách như thế? Và đọc sách để làm gì?
  • Giới trẻ đọc sách như thế nào?

    05/11/2015Vũ Thu VânHọ không xa lạ với Internet, nhưng thường chỉ tiếp cận với mục chơi là chính. Thư viện của các trường đại học ngày càng vắng hơn, thậm chí có những sinh viên chưa từng vào thư viện. Và có lẽ không đến 1% số sinh viên biết Thư viện Quốc gia ở đâu. Có một thực tế là nơi đây cũng chung số phận như thư viện ở các trường đại học...
  • Đọc sách

    17/10/2014Trần Đồng MinhThời nay, hằng ngày hằng giờ sách xuất hiện rất nhiều, rất đẹp. Lắm cuốn sách in trang trọng bắt mắt. Trong thế giới kỹ thuật và doanh thương sôi động, thực dụng này, vẫn còn nhiều người ham mê, chịu khó đọc sách, học từ sách...
  • Đọc sách để thay đổi số phận

    01/08/2014Ngân Hà thực hiện, chân dung nhiếp ảnh - Trần Việt Đức, chân dung hội hoạ - Hoàng TườngVới một “lý lịch” khá dày dặn trong việc trải nghiệm nhiều ngành nghề khác nhau, Lê Nguyễn Trường Giang, một trong những thành viên sáng lập tổ hợp Tecapro Park dễ dàng tạo được ấn tượng với đối tác bằng những đối thoại thông minh. Sinh năm 1975, Giang còn khá trẻ, nhưng phải gọi anh là một “ông cụ non” vì Giang mê triết học, thích đọc sách
  • Đàn ông đọc sách

    11/04/2014Trần Khôi ViệtỞ những đàn ông đã trót biết chữ, thì việc đọc sách là một thói quen, cũ kỹ hơn cả truyền thống và ở mức nào đấy nó gần như một bản năng gốc. Họ chẳng cần đợi có hội chợ sách hay triển lãm sách mới vội vàng hấp tấp ngồi đọc...
  • Sẽ thật tuyệt nếu có bạn trai ham đọc sách!

    15/03/2014Béo PossibleBạn đừng vội đánh đồng khái niệm “ham sách” với “mọt sách” nhé. Một người ham thích sách, không có nghĩa cả ngày và cả đời chỉ dính chặt mình mụ mị trong những trang sách. Đơn thuần là yêu thôi, là luôn tìm thấy niềm đam mê và cảm hứng mãnh liệt từ trong thế giới ấy. Và con gái ơi, một chàng trai như vậy thực sự rất- đáng–để- yêu đấy...
  • Ai đọc sách nghiêm túc?

    19/05/2013Thanh HuyềnChưa bao giờ văn hóa đọc lại gióng nhiều hồi chuông báo động đến vậy. Đâu đâu cũng thấy xuất hiện tràn lan các tiểu thuyết diễm tình, những tác phẩm dành cho giới trẻ với ngôn từ gây sốc, sex không loại trừ cả chuyện dành cho thiếu nhi… Những tác phẩm kinh điển được cho là sống mãi với thời gian như: “Cuốn theo chiều gió”, “Ruồi trâu”… lại chỉ có thể sống “thoi thóp” trong tủ sách. Giờ đây, thật hiếm những người đọc sách nghiêm túc, càng hiếm hơn những thanh niên cầm trên tay những cuốn sách quý mà một thời từng được cho rằng làm thay đổi tư tưởng của cả một thế hệ!
  • Thời của Kindle: đọc sách cũng là kết nối

    24/08/2010Linh Giang dịchKindle của Amazon, Nook của Barnes&Noble, những chiếc máy đọc sách như vậy đang dần tạo nên bước ngoặt trong văn hóa đọc: mở ra một không gian "ảo" để độc giả kết nối, chia sẻ và khám phá...
  • “Tôi vẫn thích đọc sách in…”

    03/08/2009PGS-TS. Phạm Văn TìnhChúng ta thường tin rằng, sách in là sản phẩm trí tuệ tuyệt vời nhất của nhân loại và nó giữ một vị trí xứng đáng trong mọi nền văn hóa đọc trên khắp thế giới nhưng hiện nay, với sự phát triển nhanh, tiện lợi của mạng Internet thì sách in có còn là sự lựa chọn của đại đa số độc giả…?
  • Đọc sách thời hội nhập

    20/12/2006Ngọc Diệp (thực hiện)Giản Tư Trung (chủ tịch hội đồng quản trị Trường Doanh nhân và giám đốc PACE) bằng kinh nghiệm của mình sẽ chia sẻ với bạn đọc về một “chuỗi sách” về toàn cầu hóa. Nghệ thuật đọc sách cũng là câu chuyện anh muốn gửi gắm trong cuộc trò chuyện của mình...
  • Đôi điều về tư tưởng và phương thức đọc sách

    07/11/2006...không có một quy chuẩn nào về chuyện đọc sách, có quyển sách (nhất là nếu được coi là kinh điển) thì nên đọc kĩ, nhưng nhiều quyển thì chỉ cần đọc qua lấy ý chính, mà có khi chỉ cần nghe người khác nói lại là đủ. Cái này là cả một nghệ thuật...
  • Đọc sách thời bận rộn

    20/06/2006Lam ĐiềnNhà báo Công Khanh có thói quen đọc sách mọi nơi mọi lúc. Với anh, đọc sách khi đang ngồi xe đò, khi đang chờ tàu ở sân ga, thậm chí đọc khi ngồi sau người bạn trên xe máy trong một hành trình dài... cũng là điều bình thường...
  • Đọc sách là một phương tiện bồi dưỡng trí nhớ và tư duy

    05/01/2006Phan Tất Đắc dịchĐọc sách một cách tự lực và có nghiền ngẫm kỹ chẳng những cho phép ta tiếp thu được tư tưởng của tác giả mà còn giúp ta đối chiếu tư tưởng đó với tư tưởng của các tác giả khác về vấn đề đó, và ta sẽ đi tới một phán đoán riêng của mình về những điều đọc được...
  • Đưa sách giấy vào thiết bị điện tử

    25/08/2003Các kỹ sư của HP vừa phát triển loại sách điện tử: có khả năng lưu được lượng thông tin của cả thư viện vào một thiết bị có kích thước bằng quyển sách bình thường, dày khoảng 1 cm. Liệu điều này có thể đặt dấu chấm hết cho những cuốn sách giấy mà chúng ta vẫn dùng hiện nay?
  • xem toàn bộ

Nội dung khác