Văn hoá giáo dục Phật Giáo

07:53 CH @ Thứ Hai - 09 Tháng Mười Hai, 2013

1. Xác định nội dung các hạng từ

Các hạng từ trong đề tài: Văn hoá- Giáo dục- Phật giáo

Xác định nội dung không phải đi tìm một định nghĩa. Ba hạng từ này đã có quá nhiều định nghĩa tuỳ theo quan điểm và góc độ người nghiên cứu như văn hoá nhân loại học, dân tộc học, xã hội học, khảo cổ học v.v Hơn nữa với chúng ta, là Phật tử xuất gia tại gia thì sinh hoạt văn hoá giáo dục là một trong sinh hoạt thường nhật. Có điều cần xác định nội dung để có thể sinh hoạt đúng hướng và ít thiếu xót.

Với hạng từ văn hoá, tôi quan niệm có nội dung như sau: “ Văn hoá là một thành tựu được tích luỹ có chọn lọc, giữ gìn và phát triên, qua quá trình lịch sử của một cộng đồng người trong một địa bàn nhất định. Tức như văn hoá phi vât thể xưa quen gọi là văn minh minh vật chất”. Một tổ chức quốc tế, UNESCO của Liên Hiệp Quốc từ năm 2002 đến nay đã công bố như một định nghĩa chung được chấp nhận như sau: “Văn hoá được xem như một tập hợp các đặc trưng về tinh thần và vật chất, trí thức và tình cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội. Văn hoá không chỉ gồm có văn học nghệ thuật mà còn cả cách sống, các quyền căn bản về con người, hệ thống giá trị, các truyền thống và tín ngưỡng…” (Culture comprises the whole complex of distinctive spiritual, material, intellectual and emotional features that characterises a society or a social group. It includes not only the arts and letters but also models of life, the fundamental rights of the humain being, value systems, traditions and beliefs)

Có người bảo từ văn hoá là do dịch từ tiếng Culture của phương Tây, nhưng khái nivệm ề văn hoá đã được tìm thấy trong tư tưởng phương Đông từ rất xa xưa. Kinh Dịch có câu: “Quan thiên văn dĩ sát thời biến, quan nhân văn dĩ hoá thành thiên hạ”. Nghĩa là quan sát hiện tượng thiên nhiên xã hội để giáo hoá con người. Đây nói lên cái sinh hoạt con người trong thiên nhiên và cộng đồng xã hội qua thời gian và không gian.

Với hạng từ Giáo dục, buổi đầu, phương Đông cũng như phương Tây đều lấy con người làm đối tượng, nhằm phát triển 3 phương diện trí tuệ, tình cảm và thể chất. Từ Éducation xuất hiện ở Pháp mới đưa ra định nghĩa đầu tiên như sau: “ Giáo dục là sự dạy dỗ trẻ em hoặc về phương diện trí tuệ hoặc về phương diện thể chất “.( Léducation c’est le soin qu’on prend de l’intruction des enfants, soit en ce qui regarde les exercies de l’esprit, soit en ce qui regarde lé exercies du corps)

Cũng có người bảo từ giáo dục được dịch từ tiếng Latin là Educare. Thế nhưng quan niệm về giáo dục cũng không phải phương Đông chậm chân hơn phương Tây. Sách Mạnh Tử, Thiên tận thượng có nói: “ Đắc thiên hạ anh tài nhi giáo dục chi” . Nghĩa là giáo dục để được bậc anh tài trong thiên hạ. Giáo dục buổi đầu ở phương Tây và phương Đông có vẻ đi theo hai chiều ngược nhau. Nghĩa là trong ba phương diện của giáo dục, trước tiên chú trọng vào giáo dục trí tuệ. Khi nền giáo dục phương Tây vào Việt Nam, trong Sách Tập Đọc, Quốc văn giáo khoa thư, Lớp Đồng Ấu đã thấy xuất hiện các bài tập đọc các câu như: “ Tôi đi học để làm gì? Tôi đi học để biết đọc biết viết biết tính toán và biết nhiều khoa học khác nữa…”. Đó là giáo dục 3R của phương Tây. Trong khi phương Đông trước tiên dạy cho đứa trẻ “ ứng đối, tiến thoái, sái tảo” hay “ tiên học lễ, hậu học văn” đặt nặng giáo dục đạo đức tình cảm lên trước.

2. Tương quan giữa văn hoá và giáo dục

Cuộc sống con người càng phong phú đa dạng thì văn hóa càng được triển khai ra nhiều chi tiết, nhiều lĩnh vực. Như ngày nay ta thường nghe mà không còn lạ tai nữa như văn hoá giao tiếp ứng xử, văn hoá phục trang, văn hoá ẩm thực, văn hoá cồng chiêng, cho đến văn hoá tham gia giao thông, văn hoá xếp hàng, văn hoá sử dụng điện thoại di động, rồi nào là khu phố văn hoá, cung văn hoá, nhà văn hoá, gia đình văn hoá v.v. Tất cả những cái được coi là văn hoá đó dù cụ thể hay trừu tượng, dù vật thể hay phi vật thể, đều không phải từ hư không rơi xuống mà do nỗ lực của con người tíêp thu, tích luỹ, chọn lọc, hoàn thiê njvà phát triển để trang nghiêm cuộc sống. Như vậy những công đoạn tích luỹ, gạn lọc, bảo tồn và phát triển là gì nếu không phải là quá trình giáo dục? Không được giáo dục tự nhiên là sao có văn hoá? Một người không học không hành, người ta bảo là người không có văn hoá, học hành chẳng tới đâu người ta gọi là thiếu trình độ văn hoá.

Vậy giáo dục dù nghĩa rộng hay hẹp, dù quan niệm theo phương Đông hay phương Tây , dù truyền thống hay hiện đại đều có nghĩa là xây dựng văn hoá, đưa văn hoá lên tầm cao. Văn hoá cao trở lại tạo động lực cho giáo dục tiến nhanh tiến mạnh, đạt được nhiều thành quả tốt hơn nữa.

Cho nên người làm công tác văn hoá đồng thời cũng là người làm công tác giáo dục. Người làm công tác giáo dục đồng thời cũng là người xây dựng văn hoá.

3. Xác định nội dung hạng từ Phật giáo

Phật giáo có phải là một thành tựu văn hoá hay một hệ thống giáo dục? Dĩ nhiên xưa nay Phật giáo được coi như một trong các tôn giáo lớn trên thế giới. Nhưng Phật giáo dứt khoát không như một tôn giáo theo khái niệm thông thường, cũng không phải chỉ là một hệ thống triết lý hay giáo dục. Không như một tôn giáo theo quan niệm thông thường vì người phật tử bác bỏ thuyết sáng tạo, không chấp nhận thần quyền. Người Phật tử không thấy có một thiên đàng nào ngoài thế giới này. Thiên đàng hay địa ngục là do con người tạo ra. Người Phật tử không trông mong chết đi được sinh về làm con dân một nước thiên đàng, mà nỗ lực hoàn thiện nhân cách, đoạn diệt phiền não chướng sở tri chướng để tự giải thoát, thể nhập bản thẩ thanh tịnh của pháp nhân. Phật giáo là giáo pháp của Đức Phật dạy. Vậy cũng có thể nói Phật giáo là một hệ thống giáo dục. Vì một trong 10 hiệu của Phật là Thiên Nhân Sư.

Thật vậy, về mặt thế tục đế, nhìn từ góc độ văn hoá người ta có thể thấy Phật giáo là một thành tựu văn hoá, nhìn từ khía cạnh giáo dục sẽ thấy Phật giáo là một hệ thống giáo dục, nhìn từ khía cạnh lễ nghi tín ngưỡng thì thấy một hình thức tôn giáo.

Với nhãn quan một nhà nghiên cứu văn hoá xã hội chắc phải nhìn nhận Thích- ca Mâu- ni là nhân vật lịch sử đã làm một cuộc cách mạng văn hoá vĩ đại, đổ nhào hệ tư tưởng và thang giá trị đã ngự trị bán đảo Ấn Độ từ ngàn xưa. Thử làm một vài so sánh sẽ thấy bao nhiêu điều thú vị.

Đạo Bà-la-môn

Phật giáo

- Thần sáng tạo
- Phân chia giai cấp
- Sát tế đẫm máu
- Thầy Bà-la-môn ở tại gia
- Thầy Bà-la-môn phải có vợ con
- Thầy Bà-la-môn phải có kinh tế
- Thầy Bà-la-môn để tóc dài
- Thầy Bà-la-môn mặc toàn trắng
- Đạo Bà-la-môn không có nữ tu
- Phụ nữ là tài sản của nam

- Không thần sáng tạo
- Không giai cấp
- Không sát sinh
- Tu sĩ Phật giáo xuất gia
- Tu sĩ Phật giáo không
- Tu sĩ Phật giáo không
- Tu sĩ Phật giáo cạo đầu
- Tu sĩ Phật giáo mặc áo thâm
- Có
- Bình đẳng nam nữ

Cho nên nếu nói tôn giáo là một hiện tượng văn hoá thì Phật giáo cũng là một hiện tượng văn hoá.

Cũng thế, nếu xem Phật giáo là một hệ thống giáo dục thì nói như vậy cũng không sai. Bởi Phật giáo là giáo pháp của Đức phật dạy. Nhưng oái ăm thay, cho đến thế kỷ 20, Phật giáo chưa hề được giới giáo dục đề cập đến như là một hệ thống giáo dục. Phật giáo có hay không có một nền giáo dục là điều các nhà giáo dục trên thế giới ít biết đến.

Khổng tử đề cao lễ nhạc, giảng dạy tam cương ngũ thường, san định Kinh Thi, để lại cho đời một quyển Luận ngữ đã được hậu thế tôn xưng là “ vạn thế sư biểu”, là tiêu biểu một bậc thầy của muôn đời. Jesus Christ còn lại một Thánh Kinh, thế nhưng Nhà xuất bản Prentice- Hall trong THE EDUCATOR’S ENCYCLOPEDIA đã đặt ra 4 điểm gọi là những đóng góp của Thiên Chúa Giáo cho nền giáo dục thế giới. Rena Foy trong quyển THE DEVELOPMENT OF EDUCATION IN THE 20TH CENTURY của Meyer, Prentice-Hall tái bản nhiều lần cũng không hề đề cập đến giáo dục Phật giáo. Giáo dục Phật giáo là một lãnh vực còn bị bỏ hoang, là đề tài chưa được khai thác. Tiến sĩ Kanazawa Tomitaro trong lời đề tựa quyển NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG GIÁO DỤC PHẬT GIÁO, 1955, đã than rằng :” Nhìn lại quá trình nghiên cứu lịch sử giáo dục Phật giáo Nhật Bản từ trước đến nay, ta thấy vai trò của Phật giáo đã hết sức bị xem nhẹ”. Đây chính là điểm người làm công tác văn hoá giáo dục Phật giáo phải đánh tiếng chuông cho mọi người nghe, đừng để ba tạng kinh điển nằm im trong tủ kính một cách tôn nghiêm mà không ai biết có gì trong đó, phải rút tỉa các đặc chất của giáo dục Phật giáo, nghiên cứu, giới thiệu rộng rãi, giới thiệu thường xuyên, không phải chỉ để biết mà để áp dụng điều Phật dạy trong cuộc sống.

4. Nội dung giáo dục Phật giáo

Sau đây là một số nét tiêu biểu xin được thiệu ước mong sẽ được liên tục triển khai nghiên cứu và phổ biến, và như đã nói là không phải chỉ để biết mà để áp dụng trong cuộc sống.

4.1. Tư tưởng giáo dục Phật giáo

4.1.1. Tư tưởng nhất thừa

Đây là đứng về chân đế mà nói. Chân đế thì không phải bất cứ ai, bất cứ đối tượng trình độ nào cũng nói được. Lý nhất thừa được diễn tả bằng bài kệ trong phẩm Phương tiện, Kinh Pháp Hoa:

Chư phật lưỡng túc tôn,
Tri pháp thường vô tính
Phật chủng tuỳ duyên khởi,
Thị cố thuyết nhất thừa.
Thị pháp trụ pháp vị,
Thế gian tướng thường trú.

Nghĩa là:
Chư phật lưỡng túc tôn,
Biết pháp thường không tính.
Giống Phật tuỳ duyên khởi,
Cho nên nói nhất thừa
Là pháp trụ pháp vị,
Tướng thế gian thường trú.

(Nguyên Hồng, Kinh Pháp Hoa, Nxb Tôn Giáo, Hà Nội,2003)

Về hình thức ngữ pháp, ta lưu ý chữ “thị cố” là một liên từ, chữ “thị” là một động từ. Về nội dung lưu ý chữ “tính” ở câu đầu và chữ “ tướng” ở câu cuối. Không tính là không có tự tính. Tất cả các pháp đều theo luật duyên khởi. Nhất thừa là “ pháp trụ pháp vị” nhất thừa là ‘ tướng thế gian thường trú”. Tướng thường trú là thật tướng bình đẳng, thường hằng trong tất cả các pháp, không phân biệt thế gian hay xuất thế gian,. Trong kinh Niết-bàn, Phật nói “Nhất thiết chúng sinh tất hữu Phật tính”, nghĩa là tất cả chúng sinh đều có Phật tính tất hữu. Cái Phật tính tất hữu đó tồn tại trong tất cả chúng sinh, như ngọc trong đá, như hạt gạo trắng nằm trong vỏ trấu, như kho tàng chôn giấu trong nhà người nghèo, như tượng vàng gói trong vải rách, như người con gái nghèo xấu mang thai một Chuyển luân thánh vương.Cho nên tất cả chúng sinh đều có khả năng thành Phật.

Vậy liệu tư tưởng này có đóng góp được gì cho giáo dục?

Ta không nói đến lĩnh vực tâm linh, siêu hình. Chỉ nói từ thế kỷ 20 phương pháp trắc nghiệm tâm lý được áp dụng trong giáo dục. Trắc nghiệm IQ là trắc nghiệm chỉ số thông minh của một đứa trẻ. Theo bảng phân hạng thì chỉ số trên 100 đến 120 trở lên là thiên tài, dưới 70 là không thể giáo dục được( uneducable). Vớu tư tưởng nhất thừa trong giáo dục Phật giáo thì tệ hại như Nhất- xiền- đề còn thành Phật được huống gì là giáo dục thế gian. Cho nên phải nói hiện chưa tìm được phương pháp nào để giáo dục cho có kết quả chứ không thể nói không giáo dục được.

Về tư tưởng nhất thừa, có thể tham khảo thêm trong các kinh thư như Kinh Duy-ma,Kinh Pháp Bảo Đàn, cùng với Kinh pháp hoa, Kinh Niết- bàn là các kinh phản ánh sâu sắc lý tưởng này.

4.1.2. Tư tưởng xã hội

Xã hội quan trọng Phật giáo được thể hiện bằng tổ chức Tăng-già với nguyên tắc sống Lục hoà. Tinh thần hoà hợp được mở rộng trong các tổ chức đoàn thể thế gian bằng 4 pháp nhiếp hoá.

Trong khi khuyến khích đời sống xuất gia như phương pháp để đạt mục đich giải thoát( Xem Phật Thuyết Xuất Gia Công Đức Kinh, Đại Tạng Kinh Q.16, tr. 815 thượng, và các kinh khác ), một mặt Đức phật cũng quan tâm và tôn trọng sinh hoạt thế tục (Xem Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh 80, Q.24, Phẩm 25: Thập hồi hướng, và các kinh khác). Trong 45 năm hoạt động giáo hoá, từ những việc lớn liên quan đến chính trị quốc gia đến những việc nhỏ như kinh tế tiêu phí trong Tăng đoàn và chi tiêu trong gia đình của tín đồ tại gia, từ vấn đề lớn như chủng tính, đến nhỏ như quyền lợi và nghĩa vụ của vợ chồng, nhiều vấn đề để hiện thực đa dạng thuộc phạm vi thế tục đều được Phật dạy đến (Xem Chư Đức Phúc Điền Kinh, Đại Tạng Kinh Q.16, tr.777 trung, và các kinh khác). Xin nêu một số vấn đề tiêu biểu:

- Trung A-hàm Q.2 Kinh Du hành, Q.35 Kinh Vũ Thế Phật nói có 7 pháp làm cho quốc gia không bị suy vong:

1. Thường hội họp lo việc quốc phòng.
2. Trên dưới hoà hợp chung lo việc nước.
3. Tôn trọng các chế độ, tập quán, truyền thống.
4. Không dùng quyền lực xâm phạm vợ con người khác.
5. Tôn trọng ý kiến xây dựng của những bậc có đức vọng.
6. Kính trọng và không phá hoại tín ngưỡng
7. Kính trọng và bảo vệ các thánh giả hiền đức.

- Các Kinh tế Thập Hoa Nghiêm Q.11, ĐKT 10, tr.712, Kinh Đại Pháp Cổ, ĐKT 9, tr,292, Phật dạy về nghĩa vụ và chính sách chống ngoại xâm, bảo vệ đất nước.

- Kinh Lễ Bái Sáu Phương, Kinh Dạy Người Thi-ca-la-việt, Nam truyền Đại Tạng Kinh, Q.8, tr.257, Phật dạy nghĩa vụ con người trong quan hệ gia đình và xã hội. Sáu phương đó là tượng trưng cha mẹ, phương Nam tượng trưng thầy dạy, phương Tây tượng trưng vợ con trong gia đình, phương Bắc tượng trưng bạn bè, phương trên tượng trưng các bậc hiền đức, phương dưới tượng trưng người giúp việc.

- Kinh Đại Bảo Tích Phật nói về việc phòng chống đói, ổn định vật giá sinh hoạt.

- Kinh Tạp A-hàm 36, Kinh Chư Đức Phúc Điền ĐKT16, tr.777, Phật ca ngợi khuyến khích các việc làm công ích như chăm sóc người bệnh, tạo phương tiện giúp người qua đường như thuyền bè, cầu bến, nhà nghỉ, mở đường tránh hiểm, đào giếng nước, nhà cấp nước uống, trồng cây xanh, làm nhà xí giúp cho việc vệ sinh công cộng được tiện lợi.

- Kinh Tạp A-HàmTăng Nhất A-hàm , Phật dạy người tại gia phải sở đắc bằng chức nghiệp chính đáng của mình. Những chức nghiệp chính đáng được Phật nêu ra như sau: nông nghiệp, chăn nuôi, thương nghiệp, thủ công nghiệp, kinh doanh cho thuê nhà, làm công chức, thầy giáo, thư ký, giúp việc nhà là những nghề nghiệp hiện chính thức được công nhận. Còn các hoạt động như buôn bán chế tạo vũ khí, thuốc độc, nấu rượu, kinh doanh quán rượu, hành thương qua sa mạc, buôn bán nô lệ, hành nghề sát sinh, bán hàng thịt, mãi dâm, kinh doanh du hí, làm nghề bói toán, là những nghề nghiệp theo giới luật nhà Phật là không thích đáng.

4.2 Phương pháp giáo dục Phật giáo

Các nhà giáo dục xưa nay khi đề cập phương pháp giáo dục thường quan tâm 3 lãnh vực:

- Phương pháp soạn thảo chương trình (Method of curriculum planning)
- Phương pháp học tập và giảng dạy (method of Teaching and Learning)
- Phương pháp tổ chức học đường và các tiện ích (Method of school organization and Educational Facilities)

Tuy nhiên, các phương pháp nói trên là khoanh vùng trong lãnh vực giáo dục học đường, có tính hàn lâm, có thi cử và có bằng cấp học vị. Giáo dục Phật giáo không phải không đạt được hiệu quả đó, nhưng mục đích nhằm đến không phải chỉ có thế. Giáo dục Phật giáo nhằm vào mọi sinh hoạt trong cộng đồng xã hội ngày nay và mai sau. Phương pháp này không đòi hỏi tiện ích mà đòi hỏi ở người thầy một tấm lòng và có kỹ năng chẩn đoán đối tượng như một vị thuốc. Phật nói :” Ta như lương y vì bệnh cho thuốc:. Một số phương pháp giáo dục Phật giáo có thể được tóm tắt như sau:

- Phương pháp kinh nghiệm thực tế: Bản thân Đức Phật đã thể nghiệm khổ tu trước khi quyết tâm thiền định dưới cây bồ-đề. Đầu tiên dạy pháp Tứ đế cho đệ tử.
- Phương pháp thực tiễn: Chuyện câu hỏi của Mãlunkyaputta người bị xuông mũi tên độc. Chuyện dạy hai người tu quán bất tịnh và quán sổ tức. Chuyện bà Kisagotami ôm con đến xin Phật cứu sống. Chuyện Phật giấu đứa con của Hariti
- Ngôn giáo và thân giáo đều có giá trị. Hình ảnh ông thầy có giá trị quyết định trong giáo dục Phật giáo. Y kinh giải nghĩa tam thế Phật oan, Ly kinh nhất tự tức đồng ma thuyết. Trong thiền học không nhất thiết lúc nào cũng sử dụng ngôn ngữ văn tự như một tất yếu mà một cú đánh hay một tiếng thét có thể khai ngộ đệ tử.
- Phân ngành giáo dục: Giới tính tuệ 3 môn học vô lậu. TÍnh học có thể nói là bản thể học Phật giáo( Buddhist Ontology). Tướng học có thể nói là hiện tượng học Phật Giáo ( Buddhisst Phenomenology). Đó là một số lĩnh vực, trong các lãnh vực còn nhiều phân ngành như Duy thức học, Nhân minh học. v.v
- Các phương tiện giáo dục: Để thực hiện tốt việc giáo hoá, Phật dạy phải học Ngũ minh, tu Tứ nhiếp pháp, thực hành Lục Ba-la-mật. Cho đến việc ứng phú đạo tràng cũng chớ bao giờ lấy phương tiện làm cứu cánh.

4.3. Gợi ý về các vấn đề văn hoá Phật giáo trước mắt và dài lâu

Đến đây có thể nói ta đã khái quát được Phật giáo là hay không phải là, hay cũng là một hiện tượng văn hoá, một hệ thống giáo dục, một tôn giáo. Vậy trước mắt và dài lâu những gì đang chờ đợi, đang đòi hỏi chúng ta nhiệt thành khẩn thiết cho một lý tưởng ta suốt đời thờ phụng? Xin đề nghị một số gợi ý sau:
- Thống kê lưu trữ các mô típ kiến trúc chùa tháp, hoa văn mỹ thuật, quy cách hoá pháp khí, pháp phục, hình thức thờ tự.
- Sưu tập các thể điệu âm nhạc Phật giáo như ứng phú đạo tràng và miền.
- Biên soạn nghi thức khoá lễ tiếng Việt trong chùa cũng như trong nhà dân. Trong chùa như: Hai thời khoá tụng, sám hối, bố-tát, chúc tán, chẩn tế trai tăng, thuyết pháp, Tết Nguyên đán, vía Phật Bồ- tát, truyền giới, quy y, thị Bát quan trai, thiền môn chánh độ, kỵ tổ v.v. Trong dân gian như: Cầu an có lễ động thổ, khánh thành, khai trương, tân gia, an vị Phật, thành hôn, cầu lành bệnh, Cầu siêu như: Tiếp dẫn, nhập liệm, thành phục, an táng, tán sa, mở cửa mả, thất tuần, kỵ giỗ, trai đàn bạt độ.
- Việt hoá tất cả văn thỉnh, xướng, bạch, nói pháp ngữ, khấn, nguyện, sớ, điệp, tán, tụng.
- Xây dựng Viện Hàn lâm phiên dịch kinh tạng : Hán , Sanskrit, Pali. Kế hoạch và phương án triển khai.
- Nghiên cứu, hội thảo các chủ đề nhằm đáp ứng các nhu cầu có tính thời sự cấp thiết như: chuyển đổi giới tính, lý hôn tái hôn, vấn đề tự sát, vấn đề nhân bản con người, vấn đề thụ thai trong ống nghiệm, vấn đề ngân hàng nội tạng, vấn đề chết thực sư, vấn đề môi trường, vấn đề đối phó với chủ nghĩa khủng bố, vấn đề chiến tranh và hoà bình v.v
- Trên đây dĩ nhiên không phải tất cả nhưng cầu mong mỗi người có một tâm nguyện, làm được việc gì thì làm, hợp tác và lắng nghe, không có điều kiện hợp tác thì âm thầm đem tâm nguyện làm để cúng dường Tam bảo. May mắn thay, chúng ta không cô độc, vì chung quanh ta có người đã làm và đang làm. Đó là chỉ mong đặt nền móng cho ngày nay và ngày mai.

Nguồn:
Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Việt Nam hóa Phật giáo ở Trần Nhân Tông

    17/03/2019Nguyễn Tài ĐôngTheo tác giả, Trần Nhân Tông là người đã tập đại thành tư tưởng thiền học của một số thiền sư Việt Nam trước đó, sáng lập nên Thiền phái Trúc Lâm và qua đó, đánh dấu một bước hoàn tất quá trình Việt Nam hoá Phật giáo. Để làm sáng tỏ vấn đề này, trước hết, tác giả phân tích tiền đề thiền học của Trần Nhân Tông cùng những thiền sư đã có ảnh hưởng lớn đến Trần Nhân Tông. Tiếp đó, tác giả phân tích ba vấn đề đặc sắc trong tư tưởng của Trần Nhân Tông: quan niệm tâm chính là Phật, học thuyết vô niệm và tinh thần nhập thế tích cực.
  • Ảnh hưởng của Phật giáo với con người Việt Nam

    29/05/2018Từ khi du nhập Việt Nam đến nay, Phật giáo đã tồn tại và gắn liền với lịch sử dân tộc, nó ngấm sâu vào tư duy và trở thành một bộ phận văn hoá, nếp sống của người Việt. Vậy nó ảnh hưởng đến con người Việt Nam như thế nào?
  • Giá trị của Phật giáo trong thế giới tân tiến hiện đại

    04/12/2017Ðại Ðức Kodo Matsunami, Hoà Thượng Thích Trí Chơn chuyển ngữChúng ta thấy rằng những tiện nghi tân tiến không giải quyết được những vấn đề thiết yếu cho đời sống chúng ta. Một số đông người đang đau khổ vì những lo nghĩ vật chất cũng như tinh thần đã làm lay chuyển căn bản cuộc sống của họ. Ðời sống chúng ta còn luôn bị đe dọa không dứt bởi những làn sóng bất an và sợ hãi...
  • Chân lý Phật giáo và văn hóa xã hội nhân văn

    30/10/2017Giảng sư Thích Huệ ĐăngPhật giáo được khai sinh từ chiếc nôi là thành Ca Tỳ La Vệ (thuộc nước Ấn Độ bây giờ), trải qua hơn 2.500 năm lịch sử đầy những thăng trầm, có lúc tưởng như đã biến mất hẳn ngay trên bản địa. Nhưng Phật giáo vẫn tồn tại và phát triển rộng rãi khắp nơi.
  • Sống thời đại và tinh thần đức Phật

    15/10/2014BS Bùi Mộng HùngChính vào những giai đoạn xáo trộn biến động như hiện nay, con người phân vân trước cuộc sống bao nhiêu thì nhu cầu xét lại gốc rễ nguồn căn làm cơ sở cho hành vi ứng xử của mình, của xã hội lại càng bức thiết bấy nhiêu...
  • Tản mạn về văn hóa Phật giáo Việt Nam

    09/08/2014Phan Đại DoãnNhững thành tựu của khoa học - công nghệ thực sự đã có nhiều bước tiến vĩ đại, đến nỗi thời đại đang tới được mệnh danh là 'thời đại tin học" ấy vậy mà trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn lại có nhiều vấn đề. Dường như các khoa học về luân lý - đạo đức lại đang “tụt hậu”. Việc tìm hiểu những giá trị trong văn hóa truyền thống là có ý nghĩa quan trọng, nhất là những đóng góp nhân văn - nhân bản của Phật giáo trong văn hóa dân tộc...
  • Tư duy hướng nội của Phật giáo và vai trò của nó trong tư duy của người Việt

    09/03/2014Hoàng Thị ThơTư duy hướng nội của Phật giáo không chỉ là một sản phẩm đặc thù của lịch sử tư duy Ấn Độ, mà còn là một trong những đặc trưng nổi bật của tư duy phương Đông. Thực chất của tư duy hướng nội là sự nhận thức hướng vào trong, để tâm tĩnh lặng và nhờ đó, “thấy được sự vật như chúng tồn tại”. Đó chính là cơ sở của giáo lý giải thoát của Phật giáo. Đồng thời, bài viết chỉ ra rằng, do Việt Nam tiếp thu Phật giáo khá sớm nên sự ảnh hưởng của tư duy hướng nội tới tư duy người Việt trong lịch sử là khá đậm nét và phổ biến...
  • Đạo Phật giúp giới trẻ tiến thân có nhân cách

    31/05/2010Thanh Tùng (Thực hiện)Tiến sĩ Thái Kim Lan là một Phật tử, chuyên dạy so sánh triết học Đông
    - Tây, từng dấn thân trong cuộc vận động mùa Phật Đản 1963. Đã hơn 40
    năm, mỗi khi có việc có thể làm Phật sự chị đều tự nguyện góp sức. Và
    lần này, trong chương trình của 'Tuần Văn hóa Phật giáo' có một cuộc
    đối thoại với thế hệ trẻ, chị đã nhận lời chủ trì. Sau buổi tọa đàm, PV
    Tiền Phong đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Thái Kim Lan.
  • Văn hóa phật giáo nền tảng của văn hóa Việt Nam

    09/04/2010Thanh Tri thực hiệnGiáo sư Thái Kim Lan hiện đang dạy tại Đại học Ludwig- maximilian, Munich, Đức về Triết học và Phật học và là Chủ tịch Trung tâm giao lưu văn hóa Đức - Châu Á. Chúng tôi có buổi trò chuyện với Bà về những vấn đề của văn hóa Phật giáo Việt Nam.
  • Hệ thống thế giới quan Phật giáo - Các sơ đồ giáo lý

    26/08/2009O.O.Rozenberg- Nguyễn Hùng Hậu & Ngô Văn Doanh dịchTrước khi chuyển sang nghiên cứu những phần quan trọng nhất trong hệ thống thế giới quan Phật giáo, chúng ta cần phải xác định điểm xuất phát mà từ đó các Phật tử lập luận về những vấn đề xuất hiện trong khi suy tư triết học và chỉ ra cơ cấu chung của các hệ thống của họ. Sau đó, chúng ta mới đả động đến vấn đề đặt Phật giáo vào trào lưu triết học nào: Phật giáo là chủ nghĩa thực tại hay chủ nghĩa duy tâm, là duy vật hay duy linh hay là một trào lưu nào khác.
  • Người Phật tử tu điều gì?

    06/07/2009Tỷ khiêu Nguyên HươngSau khi trở thành phật tử, có tam qui, ngũ giới rồi, người phật tử phải sống ra sao để an lạc hạnh phúc? Việc giữ giới có khó không? Làm sao để giữ giới tốt mà không cảm thấy đó là những điều bắt buộc quá khó hay không thiết thực? Để giải quyết những vấn đề này, chúng ta phải trở về với những điểm thiết thực cần thảo luận để làm rõ vấn đề. Đó là mục đích tu Phật và động cơ tu hành.
  • Thấy Phật

    03/06/2009Cao Huy ThuầnLòng tin đức Phật pháp nhân không phải là lòng tin yếu đuối gửi vào sức mạnh siêu nhiên nào đó từ bên ngoài. Đó là lòng tin ở con người. Trong mỗi chúng ta đều có đức Phật pháp nhân, chỉ vì ta không nhìn, không thấy, không biết, nên mới tưởng là không có mà thôi.
  • Triết lý Phật giáo, khoa học hiện đại và chủ nghĩa Mác, dưới góc nhìn triết học

    07/02/2009NCVCC, TS.Hồ Bá ThâmPhật giáo là môt tôn giáo lớn có chiều sâu đạo học, chiều sâu triết học vũ trụ và nhân sinh. Phật học chủ yếu nghiên chiều sâu đạo học, chiều sâu triết học ấy. Đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề này. Nhưng đang chú ý là nghiên cứu nó trong tương quan, hay tương đồng (chứ không phải đồng nhất) với khoa học hiện đại. Nhưng ít nghiên cứu nó trong quan hệ tương đồng như tế nào đối với chủ nghĩa Mác hay không.
  • Những vấn đề con người và tu dưỡng trong Phật giáo

    12/05/2006Đạo Phật không thừa nhận quan điểm thần quyền của kinh Veda, không quy phục sự bất bình đẳng tôn giáo trong đạo Balamôn. Thời đó, đạo Phật xuất hiện như một hệ tư tưởng tiến bộ, vô thần, bảo vệ quyền bình đẳng của con người trong xã hội đẳng cấp tôn giáo...
  • xem toàn bộ

Nội dung khác