Cười - Chất lượng cao

06:56 CH @ Thứ Ba - 03 Tháng Giêng, 2017

Phóng viên Văn Nghệ Trẻ (PV): Thưa anh Vương Trí Nhàn, từ góc nhìn của một người làm phê bình văn học, xin anh cho biết một nhận xét chung về tiếng cười trong tác phẩm văn chương ở ta hiện nay?

Vương Trí Nhàn (VTN): So với cái thời tôi mới vào nghề, tức là thời chống Mỹ, trong đời sống chúng ta đã cười nhiều hơn, và điều đó đã chuyển một phần vào trong văn chương. Nhưng cho phép tôi nói một cảm tưởng: hình như chúng ta đang có nhiều tiếng cười dễ dãi hời hợt mà thiếu hẳn cái tiếng cười ở tầm suy nghĩ sâu sắc.

PV: Trước tiên hãy dừng lại ở cái ý đầu tiên của anh. Phải anh muốn nói rằng có sự thay đổi của tiếng cười trong thời gian?

VTN: Đúng vậy. Thời bao cấp, xã hội hình như “chỉ biết nghiêm chỉnh”. Mọi người ít cười trong văn chương. Vì sao ư, vì lúc nào cũng sợ cười sai. Một phần truyền thống văn học phương Đông là thế, nó đạo mạo, nó trịnh trọng, nó thích cái sự thiêng liêng, dù chỉ là thiêng liêng giả vờ.

Nay cuộc sống đã khác. Bề ngoài, nó có cái vẻ nhốn nháo của một thời tan băng. Hồi trước, trong một thời gian dài, yếu tố phê phán bị “xếp xó”. Người ta sợ nó như sợ một con dao sắc. Nay, cả trong đời sống, lẫn trong văn chương, tinh thần phê phán được hiểu khác đi. Nó không bị xem là một cái tội. Mà xuất phát từ một quan niệm gốc: Không phải cái gì chúng ta đang có cũng đều là“lý tưởng” cả. Tất cả có thể làm khác, cả tôi với anh lẽ ra cũng phải khác, so với cái đang tồn tại. Phê phán là đặt yêu cầu cao với đời sống. Tiếng cười là một trong những phương tiện hữu hiệu để làm công việc phê phán cần thiết đó. Tiếng cười làm cho đời sống trở thành chính nó chứ không phải đời sống giả tạo do người ta tưởng tượng ra và ép nhau phải theo.

PV: Thế thì tại sao ở phần trên anh còn có vẻ như là chưa hài lòng về tiếng cười hiện nay?

VTN: Thú thực, bây giờ giá có ai hỏi tôi trong văn chương ta đương thời có cây bút nào nổi lên với một bút pháp hài hước sâu sắc cỡ như Vũ Trọng Phụng, Nam Cao trước 1945, hoặc lùi xa hơn như Hồ Xuân Hương, Tú Xương, tôi vẫn không biết gọi ai. Nhiều cây bút đương thời đã muốn cười, nhưng những tiếng cười lẫn vào nhau, và trong nhiều trường hợp là giả tạo tầm thường. Đại khái cũng giống như tiếng cười mà nhiều diễn viên hài đang “phát huy” trên sân khấu và màn ảnh nhỏ. Nó dung tục và dễ dãi, thường mỗi khi bắt gặp là tôi tắt tivi ngay.

Tình trạng này có nguyên do sâu xa của nó. Một thời gian dài chúng ta quên cười nên khi quay lại tiếng cười có phần lúng túng. Và dễ chuyển sang cười nhạt nhèo, cười giả, cười lấy được. Trên kia tôi đã nói tới tình trạng tan băng. Dù ở ta không có băng nhưng tôi vẫn thích cái hình ảnh ấy. Nó thích hợp để nói về một giai đoạn đời sống như hiện nay. Nên nhớ khi đóng băng thì những thứ thiu thối không bốc lên mùi gì. Còn lúc tan băng thì đời sống hiện ra với cả cái trong trẻo lẫn cái ngầu đục, cả cái sức sống tràn đầy, lẫn những cái đã chết hoặc đang chết, nhưng chưa thiêu hủy hoàn toàn.

Một khía cạnh khác: chúng ta mải suy nghĩ những chuyện đâu đâu mà chưa có sự suy nghĩ nghiêm chỉnh về tiếng cười hàng ngày của mình. Tức đã đến lúc phải nhận quan niệm về tiếng cười của chúng ta có vấn đề.

Nguồn:
Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Tại sao lại cười?

    27/10/2017Vũ Minh Thu (Theo The New York Times)Đôi khi chúng ta cười vì một cái gì đó buồn cười, nhưng phần lớn các nụ cười lại chẳng có liên quan gì lắm đến sự hài hước. Nụ cười phải chăng là một công cụ sinh tồn bản năng của những động vật sống thành bầy đàn, và nó không phải là một lời đáp về mặt tinh thần cho một câu đùa dí dỏm?
  • Tiếng cười Thượng đế

    13/01/2016Sau khi được Thượng đế tạo ra loài người và muôn vật, đã để cho được tự do sống trên trái đất theo phương thức của mình, Thượng đế chỉ còn dõi theo mọi thứ bằng ánh mắt nhân từ của mình...
  • Thêm chất trí tuệ cho tiếng cười

    05/11/2014Vương Trí NhànKhi nói nhiều phen mình và bạn bè đã cười quá tùy tiện, quá dễ dãi cũng là lúc chúng ta cùng thành thật mong ước với nhau rằng trong những ngày vui mỗi người có thể ít cười hơn nhưng đó thật sự là những tiếng cười... có chất lượng cao (tương tự như các loại hàng xịn, hàng xuất khẩu, hoặc xe khách chất lượng cao đang được ưa chuộng).
  • Nên hiểu thế nào về tiếng cười Thượng Đế

    29/10/2014Vương Trí NhànCòn gì khổ hơn trong những cuộc trò chuyện tiếp xúc hàng ngày chúng ta luôn gặp phải những bộ mặt đưa đám. Ngược lại thật dễ chịu khi được sống bên cạnh những người vui vẻ. Thế nhưng chung quanh tiếng cười cũng có thể có dăm bảy cách hiểu...
  • Làm sao để vận may mỉm cười?

    26/12/2012Một số người luôn được thần may mắn mỉm cười, luôn có mặt đúng lúc và đúng chỗ, trong khi những người khác để tuột mọi cơ hội trời cho. Sau 10 năm nghiên cứu, giáo sư R. Wiseman thuộc Đại học Hertfordshire (Anh) đã khám phá ra bí quyết để trở nên tốt số...
  • Những bài văn cười ra nước mắt

    26/06/2010Trong khi chấm thi tốt nghiệp THPT năm nay, các giáo viên lại bắt gặp rất nhiều bài làm văn học sinh viết rất ngây ngô, tréo ngoe. Những bài văn chương “rợn tóc gáy” này cứ tái diễn hằng năm.
  • Thượng đế sẽ mỉm cười

    01/01/1900Lê Thiếu NhơnViệt Nam gia nhập WTO! Dẫu biết mình chỉ là một trong hơn 80 triệu người thầm lặng ở đất nước này, nhưng vẫn cứ thấy vui. Niềm vui không có hình dáng cụ thể nhưng rất rộn ràng và khó lý giải. Buổi sáng cuối tuần, ngồi với những bạn bè quen thuộc mà bỗng thấy họ mới mẻ, vì câu chuyện phiếm vòng vo một hồi lại quay về với đề tài WTO.
  • Báo in điện tử sẽ xuất hiện cuối năm nay?

    15/06/2006Ý tưởng về những màn hình số có thể cuộn tròn và nhét vào balô như tờ báo in đã xuất hiện từ ba thập kỷ nay và cuối cùng, chúng cũng đã lộ diện...
  • Khóc, cười chuyện biển hiệu quảng cáo

    29/12/2005Nùng Chi LanNgày nay, dùng biển quảng cáo là điều mà các Công ty, doanh nghiệp, cửa hàng, cơ sở dịch vụ thường sử dụng để bán được sản phẩm hoặc đánh bóng thương hiệu của mình. Thế nhưng, hình thức, nội dung của những biển hiệu ấy như thế nào, lại là chuyện khiến các "thượng đế “ nhiều khi giở khóc giở cười...
  • Ngẫm cười... éo le

    21/11/2005Lý Quốc NamBức xúc chuyện “trồng người”, bạn đọc Lý Quốc Nam đã gửi 3 mẩu chuyện nhỡn tiền, đang tồn tại một cách vô lý, để rồi chúng ta cùng ngẫm cười... cho hai chữ nhân tình.
  • Gì cũng cười

    11/11/2003Nguyễn Văn VĩnhDân tộc nào cũng có những thói xấu riêng. Người Việt ta có nhiều phẩm chất đẹp nhưng cũng không ít tật dở. Mời các bạn cùng xem những bài khảo luận của các học giả Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 về những tật xấu của dân tộc mình. Chỉ có điều, người Việt trẻ ngày nay hẳn sẽ khác với bà con làng xóm của anh Chí ngày xưa: “Nói vậy chắc nó trừ mình ra !”
  • xem toàn bộ