Cảm nghĩ thời đại lúc vào xuân

09:42 SA @ Thứ Năm - 29 Tháng Ba, 2007

Tôi không thể không làm một việc cần thiết: gửi một lời chúc xuân tới quý bạn đọc, những tri kỷ của mình. Thật may mắn, tôi đã tìm được lời chúc xuân rất có ý nghĩa trong một bài thơ của Ngô Thì Nhậm "Nhập Xuân đa giai thụy" (Vào xuân với nhiều điều Đẹp giai, Lành - thụy). Và tôi xin viết lên một lá thiếp hỏng đề gửi tới các bạn đọc bài này. Sở dĩ tôi chọn lời chúc xuân của Ngô Thì Nhậm vì ông là một người Việt toàn tài với nhân cách đa liệu. Tuổi trẻ ông học giỏi, có chí lớn, ông là nhà chính trị, là nhà văn hóa, nhà quân sự, nhà ngoại giao, là nhà thơ, lại là bậc Đại sư thiền học. Bước vào thời đại mới mỗi người Việt nên học hỏi ở ông. Nếu làm Bí thư, Chủ tịch, Bộ trưởng, Giám đốc kinh doanh cũng nên là người văn hóa. Làm quân sự, làm ngoại giao cũng phải có trong nhân cách của mình những phẩm chất văn hóa. Làm nhà thơ, tao nhân mặc khách cũng nên có tâm hồn siêu thoát, vừa đạt được cái "sắc" lại thấu được cái "không". Chính cái mẫu hình nhân cách Ngô Thì Nhậm là bài học sâu sắc cho chúng ta hôm nay.

Người xưa nói con chim trước khi chết tiếng kêu bị thương, con người trước khi chết lời nói thiêng liêng. Cũng vẫn Ngô Thì Nhậm trước lúc mất đã để lại một vế đối thật nhiều ý nghĩa: "ThểChiếnQuốc, Thể Xuân Thu, gặp thời thế, thế thời phải thế". Tôi nghiệm ra đây là một lời chỉ bảo, bao hàm một triết lý lớn. Phải chăng con người khi "gặp thời thế" (như chúng ta đang bước vào thời hiện đại), nhưng không nhận biết, không hiểu đúng cái hồn mạch, cái hướng đi của thời đại (thời thế) chắc không thể có thái độ và hành động (thế thời phải thế) đúng đắn, và khó tránh sai lầm, chệch hướng "Gặp thời thế, thể thời phải thế" là một nguyên tắc đề ứng xử.

Cái thời thế mà ta gặp hiện nay là Thời đại của Trí tuệ nhân tạo, của công nghệ tin học. Vì thế mà có ứng xử toàn cầu, có kinh tế tế tri thức, thị trường toàn cầu, có văn hóa, chính trị mở, đa phương, đa dạng và thế giới tin học phát triển càng thúc đẩy mạnh mẽ quá trình dân chủ hóa, chính trị và xã hội, phát triển quyền con nguôi, nhân cách tự do... Không thể còn khép kín, đơn phương và "một mình một chợ”. Không thể không hội nhập! Cái "Thời thế ấy”, theo nhiều người quả quyết rằng nó bất đâu từ thập niên 50 của thế kỷ trước khi cái thế hệ máy tính dù còn thô sơ, cơ giới ra đời.

Từ đó các thế hệ máy tính mới hơn, tiên tiến hơn, công năng lớn hơn liên tiếp phát triển. Và chính là chúng - những công cụ, phương tiện mới để loài người sản xuất, kinh doanh, quản lý, sinh sống theo một phương thức mới. Chính C.Mác cũng nhận ra điêu này khi ông nhận xét mỗi phương thức sản xuất mới bao giờ cũng được đánh dấu bằng một loại công cụ mới. Những dân tộc văn minh, tiên tiến họ tiếp tục cái mạch đi của "Thời thế", họ góp phần sáng tạo và thúc đẩy thời thế định hình phát triển. Nhiều "con hổ, con rồng" hoặc là những NIC's (các nước công nghiệp mới) đã tiếp bước khá nhanh. Sau thập kỷ 50 chỉ trong vòng 3 đến 4 chục năm họ đã trở thành những quốc gia hòa nhập vào thời đại mới.

Còn chúng ta? Sự chậm trễ, thua em kém chị, kể cả thua cả những người bạn láng giềng mà thuở xưa họ còn ngồi chiếu dưới, nay lại trở thành liền anh, liền chị của chúng ta, thì ngoài nguyên nhân khách quan là chiến tranh, phải đánh giá thật đúng cái nguyên nhân chủ quan. Quá trình đổi mới nghĩa là tìm trở lại cái mạch đi hợp "thời thế” là phá vỡ cái thế mắc kẹt, bị người khác cô lập. Hội nhập với thế giới là mở rộng nhãn giới, không thủ cựu nữa, vứt bỏ mọi thiên kiến, thiển cận, tranh thủ tiếp thu cái đúng, cái nhanh của thiên hạ để tiến lên cùng họ.

Thời đại mới được đánh dấu bằng nhiều đặc điểm. Một đặc điềm khá quan trọng là tốc độ. Vài chục năm trước người ta đã nói tốc độ nhân lên của tổng kiến thức nhân loại. Vào thời Trung cổ cả nghìn năm mới gấp đôi được tổng kiến thức. Sau thời Phục hưng chừng 300 năm tổng kiến thức đã gấp đôi. Từ đâu thế kỷ XX người ta ước tính rằng cứ mỗi chu kỳ 30 năm nhân loại đã tăng gấp đôi kiến thức và cuối những năm 80 cứ 5 năm kiến thức của nhân loại lại tăng gấp hai lần! Tốc độ ứng dụng lý thuyết vào thực tiễn, vào sản xuất kinh doanh lại còn có bước đi rất nhanh. Thiên hạ thời xưa phải vài trăm năm mới thành được nước công nghiệp hóa. Thời nay chúng ta chứng kiến những nước công nghiệp mới (NIC's) họ chỉ đi trong khoảng 3, 4 chục năm. Còn chúng ta phải 30 năm mới loay hoay tính toán xong cái định hướng và những cơ sở luật pháp (chứ cơ sở nhân lực, cơ sở văn hóa và các thiết chế là hội thì vẫn còn dang dở). Từ 2007 cũng phải gần 2 thập kỷ nữa mới đạt tới. Cái kiểu đi xưa cũ "bước đi một bước giây giây lại dừng” khiến nhiều quá trình đáng ra chỉ vài ba năm phải xong chúng ta chùng chình cả thập kỷ!

Bây giờ dường như cái cảm quan sợ trễ tàu đã được giũ bỏ. Nhưng nếu lại vào ga và lên một con tàu với đường ray vừa hẹp vừa kém chất lượng, một con tàu đầu máy và các toa đều cũ kỹ, chậm chạp, lái tàu vẫn còn tâm lý cửa quyền, cậy thế rồi có thể dừng bất kỳ đâu đó để ăn cơm, để cho người thân bốc dỡ hàng hóa (như vẫn còn xảy ra). Vâng, nếu như thế thì tính sao?

Tôi rất thích nhiều phán đoán có tính khoa học, trí tuệ của C.Mác. Tôi trích một phán đoán của C.Mác về tính chất của thời đại: "Chúng ta chi là người cùng thời đại của thế kỷ này về triết học, chứ không phái là người cùng thời đại về mặt lịch sử của thế kỷ hiện nay” (C.Mác - Lời nói đầu góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hegel). Ông nói về người Phổ (Đức) ở cuối thế kỷ XVIII. Ý rằng nước Đức bấy giờ còn lạc hậu nhiều so với nước Anh, Pháp, Mỹ, Hà Lan... Đấy là một gợi ý sâu sắc. Như chúng ta bây giờ cũng vậy. Về triết học tức là về tư duy, nhận biết, chúng ta hiểu được mình đang sống, đang bước vào thời đại mới. Nhưng chúng ta không phải là người đòng thời đại với thiên hạ về mặt lịch sử, nghĩa là về trình độ, chất lượng con người và xã hội. Về mặt lịch sử chúng ta tụt hậu so với thiên hạ hàng chục năm.

Vì thế ở phạm vi vĩ mô là mọi chính sách quốc gia, mọi thiết chế chính trị, kinh tế, văn hoá ở mỗi cộng đồng và với cả từng người phải đổi mới, bỏ qua sự trì trệ, lạc hậu, thiếu văn minh, tình trạng dân trí thấp cũng như chất lượng đội ngũ cán bộ và nhân lực còn có điều bất cập.

Cảm nhận thời đại mới, Đại hội IV của Đảng đã nêu lên phương hướng đổi mới và thật sự đã chỉ đạo xây dựng đồ án tổng thể đưa đất nước tiến lên. 20 năm qua đã cơ bản đổi mới hệ thống tư duy kinh tế. Còn về tổ chức và cán bộ đã cải cách hành chính, thực hiện một cửa, bỏ "xin - cho", chống tham nhũng, thực hiện dân chủ hoá Đảng và chính quyền. Nhịp đi mới của dân tộc hoà nhập với thời đại, với thiên hạ thời nay đòi hỏi tốc độ mới, cỗ máy mới, thiết bị mới, năng lượng mới và sự điều khiển mới. Ai chùng chình, trì trệ, ngăn cản bước tiến vào Thời đại mới là không xứng đáng với dân với nước.

Cho nên "nhanh với chứ, vội vàng lên với chứ" không phải chỉ là cảm nhận tình yêu trong mùa xuân mà là cảm nhận vào xuân trong thời đại mới.

Nguồn:
Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Mỗi thời đại, một cách đọc...

    07/07/2020Hồ Sĩ VịnhMỗi một thời đại có cách đọc tác phẩm của mình, và cách đọc theo thời đại của mình. Cách đọc mới không làm thay đổi và sai lạc cách đọc thời đại trước đó. Mọi cách đọc đều bình đẳng như nhau...
  • Hội nhập thành công phải là theo kịp bước đi của thời đại

    23/08/2016Minh ĐứcNăm 1907, phong trào Duy tân được phát động với mục đích mở ra một cuộc hội nhập cho dân tộc nhưng cuối cùng thất bại. Cuối năm 2006, Việt Nam gia nhập WTO, đánh dấu việc Việt Nam chính thức hội nhập với thế giới. Với góc nhìn “hồi cố”, ĐBQH, Nhà sử học Dương Trung Quốc đã có những đánh giá sắc sảo về tiến trình hội nhập của Việt Nam qua đối thoại cuối năm với người đai biểu nhân dân…
  • Vài cảm nhận về thời đại

    09/11/2010Giang AnhNhững đặc trưng lớn của thời đại này là gì? Dòng chảy của lịch sử sẽ đi về đâu và vị trí của trí thức trẻ Việt Nam trong dòng chảy chung ấy thế nào?
  • Đối mặt với thời đại

    02/03/2007TS. Nguyễn Sỹ DũngMùa xuân lại trở về. Và hoa đào lại nở như năm ngoái. Như năm ngoái, là những ước mơ cháy bỏng của chúng ta về tự do, công bằng và thịnh vượng. Như năm ngoái là những lo toan chưa bao giờ nguôi nghỉ về bão lũ, về tai nạn giao thông, về dịch cúm gà…

  • Nhân tài trong thời đại mới

    23/12/2005Chu HảoChưa có thời đại nào chúng ta lại cần có nhiều nhân tài và phải trọng dụng nhân tài như ở thời đại này. Bởi vì chính họ, những nhân tài là những cỗ máy cái quan trọng nhất sản xuất ra tri thức và biển tri thức thành của cải vật chất và tinh thần cho toàn xã hội. Chỉ có họ mới có năng lực vượt trội trong việc sử dụng tri thức cho phát triển...
  • Trồng người thời đại mới

    12/07/2005Thạc sĩ Phạm Xuân PhụngGần đây hiện tượng sa sút phẩm chất đạo đức thông thường của một bộ phận học sinh với nhiều lứa tuổi đã bộc lộ, đặc biệt là phẩm chất đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam...
  • Doanh nhân trong thời đại công nghệ thông tin

    18/09/2003Một vài điện thoại di động- loại mốt nhất với dây đeo lủng lẳng chưa làm bạn trở thành một đại diện cho làn sóng mới. Một bộ complê thật đúng điệu với mái đầu chải chuốt chỉ đủ để nhận ra bạn là một doanh nhân đã từng ra nước ngoài. Một cô thư ký xinh đẹp đi cùng đủ để biết bạn là người bận rộn . Tất cả những điều đó rất cần cho bạn trong giao tiếp, trong kinh doanh và nói lên rằng bạn thật sự là một doanh nhân rất năng động nhưng nếu bạn còn sử dụng được và sử dụng có hiệu quả những thiết bị mà chúng tôi sẽ đề cập dưới đây thì có thể nói rằng bạn không chỉ chú ý đến hình thức mà cả đến nội dung. Điều đó cũng có nghĩa là bạn sẽ thành công...
  • Các nguồn lực trong thời đại mới.

    14/08/2003GS. Vũ Văn Tảo nguyên là Vụ trưởng- trợ lý Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo Trần Hồng Quân. Hiện nay đã nghỉ hưu nhưng Giáo sư vẫn còn rất nhiều nhiệt huyết với công cuộc cải cách giáo dục nước nhà. Giáo sư vẫn đi giảng dạy về cách dạy-cách học và quản lý giáo dục theo lời mời của nhiều trường đại học và các CLB.
  • Năng lực tư duy sáng tạo trong thời đại ngày nay

    15/02/2003Nguyễn Thanh Huyền, Pháp B – K35F...trong thời đại ngày nay, khi nhận thức của con người đã đạt đến một trình độ cao hơn, thì năng lực tư duy không còn giữ nguyên nghĩa mà đã trở thành năng lực tư duy sáng tạo. Bởi lẽ, người ta không chỉ tư duy để có những khái niệm về thế giới, mà còn sáng tạo nhằm thay đổi thế giới làm cho thế giới ngày càng tốt đẹp hơn. Với sinh viên nói riêng, năng lực tư duy sáng tạo đã trở thành một trong những điều kiện cần thiết để đem lại cho họ một công việc hứa hẹn khi ra trường hay xa hơn nữa là một chỗ đứng vững chắc trong xã hội và trên thế giới.
  • Khi con người VN đi vào thời đại văn minh trí tuệ

    09/02/2003GS.TS. Hoàng TụyNói chung người Việt Nam chúng ta được đánh giá là thông minh, hiếu học, cần cù trong lao động, dũng cảm trong chiến đấu...
  • xem toàn bộ

Nội dung khác