Để chất xám thực sự được phát huy

Nguyên cố vấn nha Kinh tế, dự báo, chiến lược EDF Paris, Nguyên GS viện Kinh tế năng lượng và đại học Bách khoa Grenoble
09:02 SA @ Thứ Sáu - 25 Tháng Mười Hai, 2009

Mặc dù khủng hoảng kinh tế thế giới còn trầm trọng, các nước giàu mạnh đang đầu tư ưu tiên vào việc đổi mới và nghiên cứu để có thể cạnh tranh trên thị trường. Hiện nay, những lĩnh vực then chốt, thuộc kinh tế xanh, được các nước giàu mạnh tập trung sức lực đầu tư là:

– Năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, thuỷ điện nhỏ, địa nhiệt, sóng biển...)
– Hiệu quả năng lượng
– Tiết kiệm năng lượng
– Giam giữ CO2 (séquestration du CO2)
– Nhiên liệu sinh học thế hệ 2 (có vấn đề nếu không có chiến lược đúng đắn)

Những ngành có triển vọng cao được các đại học hay trường lớn triển khai mạnh nhất là:

– Năng lượng (đặc biệt tái tạo)
– Viễn thông
– Công nghệ nano (cần phải thận trọng, vì có sự lạm dụng danh từ)
– Vật liệu
– Công nghệ sinh học
– Tin học và công nghệ số

Trong bối cảnh đó, tôi xin đề nghị bộ Giáo dục và đào tạo cùng bộ Khoa học và công nghệ nên triệt để khai thác tài năng của tất cả những sinh viên ở trong nước hay ở nước ngoài đang làm luận án tiến sĩ hoặc đang thực tập sau tiến sĩ.

Muốn có hiệu quả, cần phải thành lập một uỷ ban khoa học kỹ thuật gồm các giáo sư có bổn phận liên lạc, theo dõi các nghiên cứu sinh, để phổ biến, triển khai và áp dụng những thành tựu nghiên cứu của họ.

Các trường đại học hay trung học trong nước có thể mời một số sinh viên tiến sĩ ưu tú, trực tiếp hay gián tiếp, góp phần giảng dạy hay hướng dẫn.

Đại học và các trường lớn của nước ta thiếu giáo sư cũng như phòng thí nghiệm tân tiến với nghiên cứu viên ưu tú. Vì vậy trước tiên cần có kinh phí hết sức quan trọng dành cho việc tuyển chọn đội ngũ giảng dạy có trình độ quốc tế và thiết lập cấp tốc các viện và cơ sở nghiên cứu có chất lượng cao. Việc kết hợp chặt chẽ đào tạo nghiên cứu và doanh nghiệp cần được khuyến khích và phải có mục tiêu và kế hoạch rõ ràng.

Tổ chức các trung tâm ươm tạo và triển khai trong các doanh nghiệp ở nước ta đang còn lu mờ, chưa có chiến lược. Các con số sau đây cho ta thấy tỷ lệ kinh phí dành cho đại học và nghiên cứu – triển khai (R-D) so với GDP (thống kê OCDE 2006):

Ngày nay, các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu – triển khai ở ngoại quốc nhiều hơn là ở trong nước của họ (theo Global innovation 1000). 1.000 doanh nghiệp có ngân sách nghiên cứu – triển khai cao nhất thế giới đầu tư 55% kinh phí ở ngoại quốc.

Mỹ xuất khẩu R-D mạnh nhất, sau đó là Nhật và Thuỵ Sĩ. Đức cũng xuất khẩu R-D trái với Anh. Riêng Pháp thì giữ cân bằng. Trái lại Trung Quốc nhập cảng R-D nhiều nhất (25 tỉ đôla năm 2007) rồi đến Ấn Độ (13 tỉ đô la).

Vì điều kiện tài chính và chất lượng chưa cho phép, chúng ta nên tập trung sức lực vào việc tổ chức những cơ cấu, những cơ sở căn bản để đào tạo sinh viên tốt nghiệp với những kiến thức vững chắc trước khi ra phục vụ xã hội.

Chúng ta không nên mơ ước sớm đưa một hai đại học vào bản xếp hạng của đại học Giao thông Thượng Hải (Jiao Tong Shanghai). Những tiêu chuẩn của họ không thích hợp đối với nhiều nước, đặc biệt là đối với Âu châu. Vì vậy EU cũng có dự án đưa ra một bản sắp hạng vào năm 2010 để thu hút sinh viên ngoại quốc. Cũng như ở Pháp và nhiều nước khác trên thế giới, hệ thống giáo dục nói chung và đại học nói riêng của Việt Nam, cần được cải tổ cấp bách và sâu rộng với một chiến lược dài hạn. Nhà nước phải xem đó là ưu tiên số 1 thì may ra mới theo kịp đà tiến triển khoa học kỹ thuật hiện đại.

Thay vì bỏ ra hàng chục tỉ đô la để xây cất tám lò điện hạt nhân, tôi thiết tha đề nghị Chính phủ nên để dành số tiền ấy đầu tư vào các lĩnh vực then chốt có nhiều triển vọng như giáo dục, đào tạo, nghiên cứu...và những lĩnh vực có lợi thiết thực cho dân chúng như y tế, xã hội.

Từ nhiều năm nay, Nhà nước đã có tham vọng thu hút chuyên gia trí thức Việt kiều trở về xây dựng đất nước. Vì sao ta chưa đạt được kết quả như ý muốn?

Ngoài số chuyên gia đang hành nghề, số trí thức giàu kinh nghiệm đã nghỉ hưu hết sức đông.

Nước ta cần phải mạnh dạn đầu tư kinh phí lớn vào các cơ quan có trọng trách kêu gọi và thu hút nhân tài mà đừng bao giờ bận tâm đến lợi tức trước mắt.

Chúng ta đã nghiên cứu về các chính sách có hiệu quả của Trung Quốc và Ấn Độ, được hàng ngàn trí thức đáp lời kêu gọi mỗi năm. Chúng ta có thật sự quyết tâm vượt qua những trở ngại để thành công hay không? Chất xám tri thức hưu trí vô cùng quý báu đâu có thể ngồi đợi mãi tiếng gọi thiêng liêng của tổ quốc?

(Tham luận tại hội nghị Người Việt Nam ở nước ngoài lần 1, 20 – 24.11.2009)

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Vài nhận xét mới về vấn đề chảy máu chất xám

    03/12/2019Trần Hữu Dũng (Dayton, Mỹ)Ngày nay, hầu như ai lưu tâm đến phát triển kinh tế đều nói đến vấn đề chảy máu chất xám. Sự thật là, cho đến gần đây, phần lớn hiểu biết về vấn đề này đều có tính khẩu truyền, căn cứ trên lượng số liệu tương đối hiếm hoi, và nhất là chưa có một khung phân tích tổng thể một khoa học và chính xác.
  • Xã hội tri thức và vài suy nghĩ về con đường hội nhập

    15/05/2018Phan Đình DiệuSinh thời, Norbert Wiener, cha đẻ của Điều khiển học (Cybernetics) đã dự báo: "Chúng ta đang làm biến đổi môi trường của ta tận gốc rễ đến mức rồi ta phải tự biến đổi chính mình để tồn tại được trong môi trường mới đó".
  • Khi chất xám làm mồi cho mối mọt

    12/05/2018Một năm, cả nước có vài trăm công trình nghiên cứu khoa học của sinh viên ra đời. Và cũng con số ấy trôi vào nằm chất kệ, chất đống trong các thư viện...
  • Hiện đại hóa, toàn cầu hóa và vấn đề chảy máu chất xám

    01/12/2009Trần Hữu DũngỞ hầu hết mọi nơi trên thế giới, hiện tượng “chảy máu chất xám” (từ nước này sang nước khác) là một hiện tượng được nhiều người, trong chính quyền cũng như ngoài xã hội, đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, cho đến nay, sự chảy máu chất xám trầm trọng nhất vẫn là từ các quốc gia nghèo, kém phát triển Á, Phi, Mỹ La Tinh (và mới đây là Đông Âu) sang các quốc gia giàu, đã phát triển, ở Tây Âu và Bắc Mỹ.
  • Vấn đề công chức bỏ việc sang khu vực tư

    22/08/2008Linh Thủy - Phương LoanThời gian qua, hiện tượng công chức rời nhiệm sở diễn ra ngày một nhiều. Ông Nguyễn Trần Bạt, TGĐ InvestConsult Group chia sẻ góc nhìn riêng về hiện tượng mới về nhân sự của khu vực Nhà nước này như sau...
  • Chảy máu chất xám: Một hình thức giàu bóc lột nghèo?

    14/10/2006Minh ChiếmKhông ai nói đến hiện tượng chảy máu chất xám từ các nước công nghiệp phát triển sang các nước đang phát triển, mà chỉ có duy nhất một hình thức ngược lại. Hậu quả hiền nhiên của tình trạng này là những nước nghèo đang thiếu thốn nhân tài thì lại ngày càng thiếu thốn...
  • Singapore thu hút hiền tài

    22/10/2005Nguyễn Minh VũChưa bao giờ cạnh tranh thu hút nhân tài lại gay gắt như hiện nay, trong đó Singapore được nhìn nhận là nước có sách lược thu hút nhân tài nước ngoài bài bản nhất. Việt Nam cũng không thể không nghĩ đến vấn đề “lưu thông chất xám”.
  • Làm gì để đổi mới tư duy giáo dục?

    12/07/2005Tố PhươngGS.TSKH Nguyễn-Đăng Hưng (Giáo sư trường ĐH Liège, Bỉ - Chủ nhiệm các chương trình Cao học Bỉ&Việt tại ĐHBK TP.HCM và Hà Nội) được mệnh danh là người "tiếp thị" chất xám Việt Nam, người "chở" chất xám về Việt Nam, người “đi tìm” tiến sĩ cho Việt Nam vì đã và đang thực hiện các chương trình đào tạo thạc sỹ Bỉ-Việt tại các Đại học Bách khoa Hà Nội và TP.HCM, với chương trình 50 tiến sĩ bằng học bổng Quốc gia…
  • Nghiên cứu khoa học bị 'bỏ quên' trong các trường đại học

    06/09/2003Đại học là một trong những nơi tập trung nhiều chất xám nhất, song việc đầu tư cho khoa học ở đây đang bị xem nhẹ. Kinh phí cho nghiên cứu ở các trường chỉ bằng 1/3 so với các viện, thiết bị lạc hậu Còn giảng viên thì ngày càng “chán” đề tài, dẫn đến kiến thức chai cứng, không được cập nhật...
  • xem toàn bộ

Nội dung khác