Ngừa & cai nghiện

12:48 CH @ Thứ Năm - 05 Tháng Mười, 2006

Phòng và cai nghiện quyền lực rất khó. Thế giới đã chứng kiến bao kẻ nghiện quyền lực đã gây ra cái chết của hàng chục triệu người, sự đau khổ của hàng trăm triệu người. Đấy là bệnh nghiện đáng sợ nhất, khó trị nhất.

Nghiện là "ham thích đến mức thành thói quen khó bỏ". Đấy là định nghĩa về nghiện của "Từ điển Tiếng Việt" (Hoàng Phê). Người ta thường nói nghiện thuốc, nghiện rượu, nghiện ma tuý, v.v... hàm ý với nghĩa xấu nên bỏ; còn nghiện làm việc, nghiện sách, v.v... là loại nghiện tốt, nhưng nghiện quá mức vẫn là không bình thường.

Ngày nay còn đẻ ra nhiều thứ nghiện nữa khó lòng kể hết. Nào là nghiện tiền, nghiện bóng đá, tenis, golf, nghiện TV, nghiện chuyện tranh, nghiện chơi game, nghiện Internet, nghiện nhạc đủ loại, nghiện phở, v.v... đến nghiện quyền lực. Có những cá nhân nghiện đến các tập thể, các tổ chức nghiện, nhất là loại sau cùng.

Phân loại sự nghiện có thể là một đề tài nghiên cứu lý thú. Như trên vừa nêu, có loại nghiện xấu, rất xấu, có loại tốt nhưng nghiện quá cũng chẳng hay ho gì. Giữa hai thái cực ấy là đủ loại nghiện, từ tốt, hơi tốt, vô bổ, xấu đến cực xấu. Đấy là xét về tiêu chí giá trị "tốt-xấu". Nếu phân theo cường độ nghiện, theo mức nặng nhẹ, lại có thể sắp xếp các loại nghiện theo thứ tự khác.

Nghiện thuốc khó bỏ, từ ngàn xưa các cụ đã nói: "Nhớ ai như nhớ thuốc lào/ Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên". Nghiện ma tuý còn kinh khủng hơn, đã nghiện thì gần như vô phương. Quyền lực còn mạnh hơn ma tuý đến triệu lần. Nghiện quyền lực là thứ nghiện khó bỏ nhất. Còn có nhiều khía cạnh khác, "chiều" khác để phân loại nghiện.

Làm sao để có thể tự kiểm soát không trở thành con nghiện? Cai nghiện thế nào? Những vấn đề hóc búa từ ngàn đời nay, và chắc vẫn hóc búa dài dài trong tương lai.

Đầu tiên là nỗ lực bản thân. Những người có quyết tâm cao có thể tự bỏ bất kể thói quen nào, và có thể bỏ nghiện. Nhưng khốn nỗi, tuyệt đại chúng ta không phải là các bậc chân tu, thánh hiền, chúng ta dễ bị cám dỗ, dễ bị lôi kéo. Nghe lời khuyên hay, bỏ, rồi một thời gian sau lại nghiện. Có khi việc "bỏ - rồi nghiện lại" xảy ra hàng chục lần. Trừ các cao nhân có thể dễ dàng bỏ thói quen, không để cho mình mắc nghiện và những người nghiện có quyết tâm cao (họ thường chỉ chớm nghiện hay nghiện nhẹ), đa số người đã nghiện rất khó bỏ.

Vai trò của môi trường là quan trọng trong việc phòng ngừa nghiện và cai nghiện. Gia đình, trường học, các tổ chức đến nhà nước có vai trò quan trọng để giải quyết vấn đề nghiện.

Trong môi trường gia đình, nhà trường và xã hội lành mạnh tệ nạn nghiện ngập khó xảy ra hơn, các loại "nghiện tốt" được khuyến khích. Bằng các chính sách như thuế, giáo dục, truyền thông đến hình phạt nhà nước có thể tạo ra những khuyến khích (thưởng và phạt về tài chính, tinh thần, hình sự) để ngăn ngừa nghiện ngập, để thúc đẩy cai nghiện.

Tệ nạn nghiện ngập tăng lên là một chỉ báo rằng hệ thống phòng ngừa này có vấn đề. Tìm ra những nguyên nhân chính, tác động vào chúng và theo dõi thường xuyên kết quả, uyển chuyển chỉnh sửa, thay đổi các biện pháp can thiệp. Đấy là phương pháp muôn thuở, đòi hỏi sự bền bỉ, kiên nhẫn. Không có thuốc tiên ở bất cứ lĩnh vực nào, nhất là trong phòng ngừa và cai nghiện.

Phòng và cai nghiện quyền lực cũng vậy. Thế giới đã chứng kiến bao kẻ nghiện quyền lực đã gây ra cái chết của hàng chục triệu người, sự đau khổ của hàng trăm triệu người. Đấy là bệnh nghiện đáng sợ nhất, khó trị nhất.

Khi con nghiện không phải là những cá nhân, mà là các tổ chức thì lại càng khó nữa. Hãy chỉ nghĩ về cô mậu dịch viên hay anh thủ kho thời bao cấp, hoặc bà hiệu trưởng của trường Lê Quý Đôn tai tiếng về "chạy trường" vừa qua thì có thể biết nghiện quyền lực có thể lan xuống thấp đến mức nào.

Từ một tổ chức nhỏ, một công ty, các tổ chức lớn hơn, đến nhà nước, những người nắm quyền luôn muốn duy trì quyền lực của mình, luôn muốn quyền lực đó ngày càng bành trướng. Đấy là sự thực. Biết sự thực này, và biết tai hại của bệnh nghiện quyền lực nên các tổ chức mới có các quy chế, điều lệ, nội quy, thủ tục để kiềm chế, chia sẻ, phân tán quyền lực.

Nội quy, thể chế, thủ tục để phòng, để cai nghiện chính là hiến pháp, là pháp luật. Các nhánh phân quyền (không phải phân công), sự kiềm chế lẫn nhau của các nhánh quyền lực này, sự minh bạch, công khai, hoạt động báo chí, xã hội dân sự lành mạnh, sự cạnh tranh lành mạnh trên mọi lĩnh vực hoạt động, người dân được giáo dục, có hiểu biết. Đấy là những nhân tố hữu hiệu để ngăn, để phòng và để cai nghiện quyền lực.

Nhân loại đã phải tốn bao xương máu, sức lực và thời gian để tìm ra cách ngăn, phòng và cai nghiện đó. Nó được biết đến dưới những cái tên như nền dân chủ, các quyền tự do, nhà nước pháp quyền, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, v.v...

"Các quan chức nhà nước chỉ được làm những điều pháp luật cho phép, người dân được làm mọi thứ mà pháp luật không cấm" là một công thức mà nhân loại phải tốn bao công sức để tìm ra. Góp phần hoàn thiện các công cụ đó, sao cho chúng hoạt động hiệu quả hơn, là việc làm khôn ngoan nhất, thay cho việc "phát minh" ra những công cụ mới chưa được thử nghiệm, hay cố bám lấy những biện pháp đã rõ ràng thất bại.

Cập nhật lúc:

Nội dung liên quan

  • Thần linh pháp quyền

    20/08/2014Nguyễn Sĩ DũngPháp quyền về bản chất gắn với “thần linh”. Và người đầu tiên không ngại nói ra điều ấy chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngoài ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh, có lẽ, cũng là người Việt Đầu tiên nói đến pháp quyền. Năm 1919, trong bản yêu sách gửi đến hội nghị Versaille, yêu sách thứ 7 được người đề ra là pháp quyền...
  • Tham nhũng và tham nhũng tinh thần

    29/11/2011Nguyễn Trần BạtNếu như chống tham những vật chất có mục đích là làm trong sạch đời sống xã hội thì chống tham nhũnng tinh thần có nhiệm vụ là chống lại sự rủi ro đối với sự phát triển của nhân loại.”
  • Dân chủ và Nhân quyền và sự mở rộng khái niệm Dân chủ

    03/11/2010Nguyễn Trần Bạt, Chủ tịch / Tổng giám đốc, InvestConsult GroupDân chủ là một phương thức quan hệ, phương thức sử dụng quyền lực trong nội bộ các quốc gia. Về bản chất, dân chủ là sự xác lập những quyền cơ bản của công dân. Đó là phương thức để các công dân có những quyền cấu trúc nên đời sống cá nhân và đời sống chính trị của mình. Từ đó cộng đồng các cá nhân cấu tạo nên quyền lực chính trị của mình...
  • Báo chí và quyền Nhà nước pháp quyền

    20/06/2009Lò Văn MinhBảo là cánh cửa dân chủ đã mở cũng đúng. Nói cho có vẻ "văn hoa", bảo là "cuộc chơi" dân chủ bắt đầu cũng quá đúng. Nếu ai đó chịu khó quan sát, chịu khó thống kê các sự kiện báo chí Việt nam từ thời đổi mới, từ thời mở cửa...
  • Chống tham nhũng xét từ góc độ quyền lực

    28/09/2006Vũ Quốc TuấnNgười có quyền mới có điều kiện để tham nhũng, vì vậy, nguồn gốc của tham nhũng là quyền lực. Cho nên phòng, chống tham nhũng phải có cơ chế thiết kế bộ máy quyền lực phù hợp với quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời phải có cơ chế giám sát chặt chẽ hoạt động của bộ máy quyền lực...
  • Hành trình từ “chuyên chính vô sản” đến “làm chủ tập thể” và “Nhà nước pháp quyền Việt Nam”

    12/09/2006Tương LaiTrên đất nước ta, đó là một hành trình gian truân với cái giá phải trả khá đắt. Nhưng là những bước thuận theo quy luật vận động của cuộc sống, và là sự trở lại với tư tưởng Hồ Chí Minh. Đó cũng là hành trình của nhận thức nhằm chứng minh thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý, quy luật của cuộc sống mạnh hơn những giáo điều xơ cứng...
  • Quyền lực thứ năm

    27/08/2006Thục AnhNàng đẹp. Cái đẹp mà ngày xưa người ta bảo rằng “chim sa cá lặn”, “nghiêng thành đổ nước”... Còn ngày nay, đơn giản hơn chỉ cần nói “đẹp như hoa hậu”.
  • Quyền lựa chọn của dân tộc

    20/08/2006TS Nguyễn Sĩ DũngQuyền thứ nhất được Bác Hồ long trọng tuyên bố 60 năm về trước là quyền độc lập. Với ý nghĩa này, ngày 2-9 đã trở thành Tết Độc lập của đất nước ta. Thế nhưng độc lập là gì?
  • Pháp quyền và tính có thể đoán trước

    03/03/2006TS. Nguyễn Sĩ DũngMột trong những đặc tính quan trọng nhất của Nhà nước pháp quyền chính là tính có thể đoán trước được công quyền. Bài viết này muốn bàn đôi điều về đặc tính nói trên...
  • “Tài sản” quyền lực

    05/02/2006Bạn đang giữ một vị trí quản lý trong công ty? Có bao giờ bạn nhận thấy xung quanh mình có những người dù đang giữ những chức vụ có vẻ "không cao" nhưng ai cũng phải "ngước nhìn”. Tiếng nói của họ dường như rất có ảnh hưởng, rất có trọng lượng đối với mọi người, thậm chí cả với cấp trên...
  • Mô hình giám sát chính quyền bằng tư pháp ở Mỹ

    17/12/2005Đặng Minh TuấnVi hiến là những tình huống có thể gặp trong thực tiễn. Ở nhà nước pháp quyền, quan trọng là phải tìm ra các biện pháp để giới hạn và chống lại sự lạm quyền hay lộng quyền của Nhà nước mà xâm phạm đến các quyền con người. Bài viết tìm hiểu về mô hình giám sát chính quyền bằng tư pháp tại Mỹ...
  • Trừ lạm quyền để chống tham nhũng

    11/12/2005Nhật LệDân chủ là xu thế không cưỡng lại được, không phải vì đó là sản phẩm đến từ Mỹ, từ phương Tây, hoặc từ quốc gia nào đó (như có người nghĩ vậy), mà vì đó là nhu cầu căn bản đến từ người dân, nghĩa là từ bên trong. Tôi nói thêm : Đây không phải là nhu cầu bức xúc của một thiểu số có học hay là trí thức; người dân nào cũng cảm thấy như vậy...
  • Thể chế hóa quyền được thông tin

    21/11/2005GS. Tương LaiThông tin là một loại sản phẩm độc đáo. Độc đáo ở chỗ nếu anh cung cấp cho người khác thì nó không mất đi mà lại tăng lên. Đây là lúc mà ý tưởng tuyệt vời được phát ra từ thế kỷ trước về sức mạnh của kiến thức và thông tin ngời ngợi tỏa sáng trước mắt chúng ta: "anh ta thắp sáng ngọn nến của tôi và nhận ánh sáng mà không hề làm cho tôi bị tối đi”...
  • Lập pháp hướng tới pháp quyền

    16/11/2005Bùi Ngọc SơnHàng loạt cố gắng hiện nay như: "nâng cao chất lượng đại biểu Quốc hội", "đổi mới quy trình lập pháp", "tăng cường năng lực lập pháp"?.. là những việc cần làm để ngành lập pháp có thể cho ra những sản phẩm tốt hơn. Nhưng, một chiếc cày bằng đồng cũng không hiệu quả nhiều hơn một chiếc cày bằng gỗ là bao...
  • Nhà nước pháp quyền và xã hội dân sự

    11/11/2005GS. Tương LaiKhát vọng về dân chủ và công bằng vốn nung nấu từ lâu trong lịch sử loài người. Có dân chủ mới thực hiện được công bằng, đồng thời công bằng là thước đo của dân chủ và tiến bộ xã hội. Điểm quy chiếu để kiểm nhận về công bằng và dân chủ mà một xã hội đạt được thường tìm thấy dễ dàng trong pháp luật...
  • “Độc quyền chức vụ” cái gốc của tham nhũng

    01/10/2005TS. Phạm Anh TuấnTham nhũng ở Việt Nam hiện nay đã trở thành quốc nạn. Quốc nạn tham nhũng là một trong những dấu hiệu cảnh báo năng lực quản lý của bộ máy Nhà nước không còn phù hợp với sự phát triển của đất nước. Vì thế, dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng đang được Quốc hội đưa ra lấy ý kiến nhân dân để sớm ban hành, áp dụng. Tham nhũng, dù xảy ra ở đâu thì cũng là tội phạm đặc biệt, được thực hiện trước hết bởi các quan chức...
  • Quyền hạn: cái gốc của "3 không"

    09/07/2005“Tham nhũng càng chống càng tăng”. Nhiều người đã nhận định bi quan và không đúng với thực tế như thế, vô tình phủ nhận sự cần thiết của cuộc chiến này. Nhận định đúng phải là “càng chống càng phát hiện nhiều vụ tham nhũng”, với qui mô càng lớn, chủ thể càng cao (đã có cả quan chức cấp tỉnh, cấp bộ).
  • xem toàn bộ